Het Etty Hillesum Centrum in Deventer viert haar tweede lustrum. Ter gelegenheid daarvan is de permanente dubbelexpositie Joods Leven in Deventer en Sjaloom Salaam-vrede in uitvoering! ingericht. Uitgangspunt van de expositie, die bewustwording over de verschrikkingen van de oorlog moet stimuleren, is een foto uit 1942 van Joodse kinderen uit Deventer.
Op de foto zit in het midden van de groep van twintig Joodse jongeren Félice Polak. Op haar witte jurk is de Davidster duidelijk zichtbaar. Zij is de enige overlevende op de foto en was bij de opening aanwezig. Félice Polak, nu 72 jaar, noemt het ‘een wonder, een geluk’ dat ze het overleefd heeft.
"Ik lijd niet onder de gedachte dat ik de enige overlevende ben. Het is me overkomen." Wanneer de foto gemaakt is kan ze zich niet herinneren, maar omdat ze in oktober 1942 onderdook, vermoedt ze dat het vlak daarvoor moet zijn geweest. " Misschien ter gelegenheid van het Loofhuttenfeest of het Joods nieuwjaar?" De plek herkent ze wel: achter de synagoge waarin nu het Etty Hillesum Centrum is gevestigd. Het is ook geen schoolfoto – daarvoor verschillen de leeftijden te veel.
De expositie, die tot stand kwam in samenwerking met de Stichting Vredeseducatie in De Bilt is geschikt voor drie leeftijdscategorieën: de groepen zeven en acht van het basisonderwijs, de eerste twee klassen van het voortgezet onderwijs en de klassen drie, vier en vijf. De opzet laat weinig ruimte voor twijfel. Via beeldschermen en plattegronden wordt duidelijk dat er weinig over is van de rijke Joodse cultuur die Deventer tot de Tweede Wereldoorlog kende.
"Het is schokkend om te ervaren hoe intens geïntegreerd de Joodse ondernemers toentertijd waren en hoe weinig daarvan is overgebleven", aldus sociaal pedagoog Jan Durk Tuinier van Stichting Vredeseducatie.
Er is op de tentoonstelling een plattegrond van de stad waarop alle winkels aangeklikt kunnen worden die voor de oorlog werden gerund door Joden. Maar ook de namen op deze foto kunnen aangeklikt worden om te zien wie wanneer waar woonde.
Tuinier wijst op de link met het heden. "De tentoonstelling is interessant voor iedereen die zich een mening wil vormen over actuele zaken, zoals de multiculturele samenleving en de spanningen die ze teweegbrengt. Maar die meningsvorming kan niet zonder dat je de geschiedenis onder een vergrootglas bekijkt." Félice Polak deelt die mening: "Het is belangrijk dat het verhaal wordt verteld. De herinnering moet in stand blijven. Er zijn nog altijd volwassenen die de Holocaust ontkennen. En voor kinderen is het moeilijk te geloven wat er allemaal gebeurd is."
Klik op de foto voor de namen van de kinderen op de foto!
