Amerikaanse druk op Israël heeft gisteren geleid tot een plotseling opschorten van de persconferentie van de VS-minister van buitenlandse zaken in Jeruzalem. Het diplomatieke geschuif in het Midden-Oosten, onder andere over een top met Israël en Arabische leiders, lijkt op een dans van egels. Iedereen is bang om zich te bezeren. Door Inez Polak.
Volgens Israëlische bronnen zou Condoleezza Rice Israël hebben gevraagd tegemoet te komen aan de plannen van de Palestijnen en de Arabische Liga om direct onderhandelingen te beginnen over de permanente oplossing tussen Israël en de Palestijnen. Daarbij zouden de VS afzien van de strakke volgorde van hun eigen plan, de Routekaart voor de vrede, waarin de permanente oplossing pas volgt op een lange reeks van stappen.
Rice zou haar nieuwe beleid hebben gecoördineerd met Arabische, en met name de Saoedische leiders. In Saoedi-Arabië komt later deze week de Arabische Liga bijeen en zullen de Arabische landen het zogeheten Saoedische vredesinitiatief opnieuw lanceren. Dat initiatief voorziet in het oprichten van een Palestijnse staat en vrede tussen Israël en de Arabische landen in ruil voor een Israëlische terugtrekking uit de gebieden die het in 1967 heeft bezet. Arabische diplomaten stelden gisteren toekomstige veranderingen in dat vredesinitiatief niet uit te sluiten, waarmee zij op hun beurt tegemoet kwamen aan de wens van de Amerikanen, die in het plan een basis voor onderhandelingen zien.
Het streven naar een regionale vrede, met daarin verweven een overeenkomst tussen Israël en de Palestijnen, is een vlucht voorwaarts, nu alle andere pogingen om het vredesproces tot leven te wekken, zijn gestrand. De in 1993 tussen Israël en de Palestijnen gesloten Oslo-akkoorden bevinden zich in een diepe coma; de door de VS en de internationale gemeenschap gelanceerde Routekaart had al twee jaar geleden tot een Palestijnse staat moeten leiden.
In voorbereidende gesprekken besloten de Arabische ministers gisteren ook werkgroepen te vormen om ’contacten te initiëren met alle betrokken partijen, inclusief Israël’.
Israël heeft het Saoedische initiatief nooit serieus overwogen, vooral omdat het voorziet in het recht op terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen naar hun huizen, in wat nu Israël is. Toch gaan er in Israël steeds meer stemmen op om het voorstel te aanvaarden als basis voor onderhandelingen. Ook premier Olmert lijkt niet langer geheel afwijzend te staan tegenover het Saoedische initiatief, dat al in 2002 door de Arabische Liga werd aanvaard. Naar verluidt zou Olmert de afgelopen tijd al vaker geheim overleg hebben gevoerd met de Saoediërs. Tegelijkertijd lijken hij en zijn regering te zwak om enige gedurfde zetten te wagen.
Strategisch gezien menen de VS, alsook Israël, belang te hebben bij een verbond met de ’gematigde’ (lees pro-westerse, soennitische) Arabische landen, tegen Iran en tegen extremistische islamitische bewegingen als Al-Kaida of Hezbollah. Om diezelfde reden heeft met name Saoedi-Arabië zich opgeworpen als een diplomatieke spil, en onder meer een akkoord tussen de Palestijnse rivalen Fatah en Hamas afgedwongen.
In Jeruzalem gaan zelfs al geruchten over een mogelijke top tussen het internationale Kwartet (VS, EU, VN, Rusland) en het Arabische Kwartet (Saoedi-Arabië, Egypte, de Golfstaten en Jordanië) samen met Israëliers en Palestijnen. Olmert zegt bereid te zijn een top met gematigde Arabische leiders bij te wonen. Maar zo’n ontmoeting is onwaarschijnlijk zolang Israël niet eerst het Arabische initiatief aanvaardt. Een Israëlische commentator vergeleek gisteren het diplomatieke geschuif met een dans van egels, die er voor
