Mysterieuze kindergraven op Joodse dodenakker

Niemand kent de historie van een rij kindergraven op de joodse begraafplaats in Doetinchem. Ook de oude documenten die WOII hebben overleefd geven geen uitsluitsel.

De is een van de weinige plekken in de stad waar de tijd al eeuwen stilstaat. Een golvend terrein, hoge bomen, eeuwenoude graven, en het mysterie van
zonder historie.

Op de joodse begraafplaats in Doetinchem staat de tijd al eeuwen stil. Op het golvende terrein, waar de eeuwenoude graven tussen de hoge bomenliggen, werden in 2002 bij toeval tien tot twaalf onbekende kindergraven ontdekt. Geen steen markeerde de plek, geen papier geeft opheldering. Welk noodlot heeft hen hier samengebracht?

Twee stenen geven nu de plek aan waar de kindergraven werd ontdekt. ‘Welke tragedie de oorzaak is geweest van deze heimelijke teraardebestelling en in welke jaren dit is gedaan, is met hen in vergetelheid begraven’, luidt een deel van de tekst op de stenen.

Rob Blom, voorzitter van de Nederlandse Israëlitische Gemeente De Achterhoek, haalt de schouders op. Nooit zocht hij de publiciteit om achter de waarheid te komen. "We weten werkelijk niet wat hier aan de hand is. Het enige wat we konden doen is deze kinderen eer bewijzen door hun graven te markeren. Maar hoe ze hier terechtgekomen zijn?"

De joodse begraafplaats van Doetinchem bestond in elk geval al in 1762. In dat jaar werd melding gemaakt van de ‘joodse dodenakker’. Maar misschien is de begraafplaats wel ouder: in een ‘leenakkerboek’ uit 1693 (waarin verschillende percelen werden beschreven) heet het hier ‘jodenberg’. De begraafplaats is inderdaad heuvelachtig van karakter. Het terrein maakt deel uit van de glooiing die in Doetinchem de IJkenbult heet.

De oudste graven die nu nog bestaan, dateren van omstreeks 1800, vertelt Blom. Uitsluitend Hebreeuwse letters tooien deze grafstenen, pas op de latere stenen staan ook Nederlandse teksten. Op een indrukwekkend monument in het metaheerhuisje, waar de doden voor hun begrafenis worden gewassen, vallen de namen te lezen van 124 Doetinchemmers die in de oorlog door de Duitsers werden vermoord. Geen van hen is hier een laatste rustplaats vergund geweest.

Op een oude plattegrond, die ook in het metaheerhuisje hangt, valt de vermelding ‘onbekende kindergraven’ te lezen. Geen mens die er ooit serieus notie van had genomen. De plattegrond dateert van voor de Tweede Wereldoorlog. "We hadden ons nooit druk gemaakt om die twee woorden", vertelt Blom. Tot in 2002 op die plaats een nieuwe graf moest worden gemaakt. De grafmaker stuitte op verkleuringen in de bodem en op botten. Dat het menselijke botten waren, kon al gauw worden vastgesteld. Maar hoe oud waren ze? Door her en der proefboringen te doen, werd duidelijk dat het om tien tot twaalf graven ging. Nooit zijn alle overblijfselen opgegraven.

Blom vertelt dat oude documenten geen licht werpen op de oorsprong van de graven. Maar dat zeg niet alles, want een deel van de bij de begraafplaats behorende documenten is in de oorlog verloren gegaan. Anderzijds: ook voor de oorlog was, getuige die plattegrond, al onbekend wie hier lagen.

"Het zijn kinderen van maximaal tien jaar oud", vertelt Blom. Geld om de overblijfselen met behulp van ultra-soundtechniek precies te lokaliseren of ze met de koolstofmethode te laten dateren, is er niet. "We hebben verschillende grafmakers de overblijfselen laten bekijken", vertelt Blom. "Die zien vaak oude botten en kunnen de leeftijd enigszins inschatten. Zij gaan uit van een leeftijd van ongeveer honderd jaar. Dan moet die begraving dus clandestien hebben plaatsgevonden. Maar zoveel kinderen tegelijk? Het is amper voor te stellen."