In Venlo zijn bij werkzaamheden aan de Havenkade in Venlo de resten gevonden van de oudste rituele joodse wasplaats van Nederland. Het mikwe dateert van voor 1350 en bevindt zich vlakbij de even historische Jodenstraat. 
Volgens de Venlose stadsarcheoloog Dolmans heeft er boven het mikwe een
synagoge gestaan of een hospicium: een huis waar joden bijeenkwamen
voordat ze een ritueel bad namen. “Het mikwe is te groot voor
prive-gebruik. De wasplaats had betekenis voor de hele regio”, aldus
Dolmans.
Het mikwe in Venlo is veertig vierkante meter groot en bestaat uit
vier, uit mergelsteen opgetrokken delen: een kleedruimte, een
reinigingsruimte, een gebedsruimte en het eigenlijke rituele bad, waar
men zich helemaal in onderdompelde en dat erg groot was: 2000 liter.
De belangrijkste kenmerken van een mikwe zijn in Venlo allemaal
aanwezig. Zo ligt de ingang in het oosten, bestaat deze uit zeven
treden (waarvan er vier zijn teruggevonden) en ligt het 1,45 meter
beneden het grondwater. De muren van de wasplaats zijn van mergel, de
vloeren van maaskeien en baksteen. In een van de muren zitten een nis
voor een kaars en nissen voor het neerleggen van kleding.
Dat het mikwe van voor 1350 dateert, wordt afgeleid uit de vondsten van
veel resten van kruiken van tussen 1325-1350 en het feit dat vanaf 1350
joden in Venlo werden vervolgd. “De kruiken zijn toen waarschijnlijk in
het mikwe gedumpt als een soort beerput”, zegt Dolmans.
Deskundigen van het Joods Museum in Frankfurt hebben bevestigd dat de gevonden resten het oudste mikwe van Nederland zijn.
De mikwes in Amsterdam, Gorinchem, Utrecht en Apeldoorn stammen uit de
zeventiende eeuw. In Keulen ligt een mikwe uit dezelfde tijd, ingericht
als museum, en in Speyer in Duitsland ligt het oudste, uit de dertiende
eeuw.
Samuel Wennek, woordvoerder van de joodse gemeenschap in Venlo, is zeer
onder de indruk van de vondst. “Ik heb een traan moeten laten toen ik
in het mikwe stond. Van de archeologen heb ik een stukje ervan mee
mogen nemen. In Amsterdam zullen ze jaloers op ons zijn dat er zo’n
oude vondst buiten het joodse centrum van Nederland is gedaan.”
Venlo telt volgens Wennek nog 54 joodse families. Volgende week zal de
gemeente Venlo rondleidingen langs het mikwe organiseren.
De provincie Limburg en de joodse gemeenschap zijn inmiddels in overleg
hoe het mikwe voor de toekomst bewaard kan blijven. Mogelijk wordt het
in zijn geheel overgebracht naar het Limburgs Museum. Daarover zal de
provincie, als eigenaar, een beslissing moeten nemen.
Mikwes worden door joodse mannen en vrouwen gebruikt voor rituele
wassingen bij een huwelijk en op joodse feestdagen. Vrouwen wassen zich
verder ritueel na de menstruatie en bij de geboorte van een kind.
Bron: www.limburger.nl, 30 oktober 2004
Op de website van het Venlo’s gemeente-archief is een fototentoonstelling te zien over de geschiedenis van de stad in relatie tot de in aanbouw zijnde Maasboulevard.
Zie ook: Joods leven in Maastricht en Antwerpen
