Elvira Rijsdijk schetst in dit artikel de voorbereidingen die getroffen worden om historische grafstenen te plaatsen op het terrein van de synagoge aan de Keizerstraat te Paramaribo, Suriname.
De massieve grafstenen van twee bij anderhalve meter omvang dienden als
het ware als deksels op de bakstenen graven. Ze zijn van wit marmer,
zwart graniet of leisteen. De oudste grafsteen is van 1715 en de
laatste van begin vorige eeuw. De grafstenen schetsen een interessant
beeld van hoe de religiebeleving, de taal- en symboolgebruik van toen
was. Ook bevatten zij informatie over de beroepen, levensverwachting en
doodsoorzaken van de joodse gemeenschap destijds.
Op een van de onbeschadigde grafstenen is duidelijk een afbeelding van
een lijkbaar te zien. Een eerste blik leert dat een van de verplaatste
grafstenen een afwijkende reliëfafbeelding heeft in vergelijking met
die van de stenen die voorkomen op de dodenakkers van Joden-Savanne en
de twee onlangs gerestaureerde in Bloemendaal aan de Kwattaweg.
Daarentegen prijkt op elke joodse grafsteen in Suriname, als het een
heel jong gestorven persoon betreft, het symbool van een hand die een
jonge boom omhakt. En zo zijn er nog een aantal verschillende
symbolieken.
Unicum
Internationaal is het een interessant feit dat in Suriname in Casipora
de oudste joodse begraafplaats ligt. Ook uniek is dat op Joden-Savanne
de allereerste synagoge in Zuid-Amerika werd gebouwd, met een sjieke
begraafplaats voor plantage-eigenaren en daarnaast een eenvoudige voor
Afrikaans-joodse slaven. De Keizerstraat in Paramaribo is de enige
plaats ter wereld waar een synagoge en een moskee vreedzaam naast
elkaar staan. Dit gegeven vergroot de educatieve waarde van wat zich
daar voltrekt voor zowel Surinamers als toeristen. Naast het plaatsen
van de grafstenen wordt ook een documentatiecentrum ingericht in het
voormalige kostershuis.
René Fernandes, voorzitter van het synagogebestuur van de in 1999
gefuseerde Hoogduitse en Portugees-joodse gemeente, vertelt dat
onderhoud van het joods gebouwd erfgoed veel financiën, materieel en
menskracht vergt. Daarom waardeert hij het zeer dat Adriana van Alen nu
al jaren de restauratie van de begraafplaatsen in Bloemendaal
coördineert, evenals de huidige verplaatsing van de grafstenen. Van
Alen heeft dit proces vastgelegd in beeld en geschrift. Van Alens
echtgenoot stelde voor de restauratie en het verplaatswerk arbeiders
ter beschikking. Helaas hebben vandalen een aantal van de drie jaar
geleden vernieuwde houten spijlen van de terreinomrastering beschadigd.
Er wordt nu naar sponsors gezocht om de omrastering te voorzien van
metalen spijlen in dezelfde vorm.
Wandelpark
De loodzware, indertijd uit onder meer Europa (voornamelijk Italië)
geïmporteerde grafstenen werden na verkoop van de geruimde dodenakker
onzorgvuldig verplaatst. In beschadigde toestand stonden zij
decennialang opgestapeld naast de begraafplaats in Bloemendaal, vertelt
ondervoorzitter Donk van het synagogebestuur. Deze week zullen er zo
veel mogelijk gave grafstenen diagonaal op het synagogeterrein worden
geplaatst. Kapotte en beschadigde stenen zullen zoveel mogelijk bijeen
worden gepuzzeld. Verder vertelt Donk dat het de bedoeling is een mooi
wandelpark aan te leggen, met banken onder de bomen en perken met
bloemen en planten. Het streven van gemeente Neve Shalom is om zowel de
graftuin als het documentatiecentrum na april gereed te hebben en op
vaste tijden open te stellen voor het publiek.
