In de maand september zal op het terrein van Nationaal Monument Kamp Vught negen maal een theatrale vertolking van de historische opstand in vernietigingskamp Sobibor te zien zijn.
Zestig jaar geleden werd in de maand september Konzentrationslager
Herzogenbusch, zoals Kamp Vught officieel heette, ontruimd. Een maand
later werd Vught bevrijd. Vrijwel alle 12.000 joodse gevangenen die in
Kamp Vught verbleven werden naar vernietigingskampen getransporteerd,
waaronder 1296 kinderen naar Sobibor.
Het script voor deze openluchtvoorstelling, gebaseerd op
getuigenverklaringen opgetekend in het standaardwerk ‘Vernietigingskamp
Sobibor’ van Jules Schelvis en ontleend aan de Amerikaanse film ‘Escape
from Sobibor’, is geschreven door Ton Cales uit Culemborg.
Dit op verzoek van Jules Schelvis, wiens vrouw en schoonfamilie in
Sobibor werden vermoord. Speciaal voor dit stuk componeerde Fons van
der Mullen, eveneens uit Culemborg, in een modern klassiek idioom,
indringende, toepasselijke muziek.
Dit theaterproject wordt
uitgevoerd door ruim 40 spelers, 15 muzikanten en een productieteam van
15 personen uit Culemborg en omgeving.
Het verhaal
De theatrale verbeelding vertelt over een kleine groep zogenoemde
werkjoden, die onder leiding van de Pool Lajbl Felhendler – een rustige
intelligente leidsman – in het diepste geheim een plan ontwikkelt om
het zwaar bewaakte kamp te ontvluchten. In de groep ontbreekt het
echter aan iemand met strategisch inzicht om een uitbraak succesvol te
laten verlopen. Dat verandert met de komst van een transport Russische
krijgsgevangenen, onder wie luitenant Alexander Petsjerski. Nadat zijn
betrouwbaarheid is getest, wordt hij bij de samenwerking betrokken. De
gezworenen besluiten om niet alleen zelf te ontsnappen, maar een
bevrijding van alle 650 aanwezige werkjoden te bewerkstelligen.
De prijs die de joodse opstandelingen voor hun revolte moesten betalen
was onbarmhartig hoog. Maar ondanks het feit dat het merendeel van de
gevangenen werd doodgeschoten of in de mijnenvelden rondom het kamp
sneuvelde en andere gevluchte joden alsnog in handen vielen van
genadeloze SS’ers, hebben uiteindelijk 47 opstandelingen het overleefd.
Met hun heldhaftig verzet bereikten zij dat dit verschrikkelijke
dodenkamp werd gesloten en vooral dat door hun getuigenissen de
aandacht van de wereld werd gevestigd op de schanddaden van het
nazi-regime. Hierdoor konden de schuldigen worden berecht.
De theatervoorstelling wordt geen realistische weergave of
reconstructie van de werkelijkheid maar een verbeelding van die
werkelijkheid. Regisseur Nelleke Koesier vindt het vooral belangrijk
dat het publiek zich kan identificeren met de personages. In een schier
uitzichtloze, onmenselijke situatie blijkt het onmogelijke toch
mogelijk gemaakt te kunnen worden als mensen hun levensdrift, hun
verlangen naar vrijheid weten te behouden. Want ondanks foltering,
vernedering en uitputting, de wetenschap te zullen worden vermoord,
wisten ‘de gezworenen’ het heft zelf in handen te nemen, waardoor zij
van de massamoord konden getuigen en misdaden aan het licht brachten
die anders wellicht verborgen zouden zijn gebleven.
‘Zij die de waarheid verkiezen boven haat en wraak, zijn de
wegbereiders van een andere wereld’, is de kenspreuk waarmee het script
wordt ingeleid en waarin de innerlijke beweegreden voor dit stuk wordt
samenvat.
Meer informatie over medewerkers en reserveringen: www.opstandinsobibor.nl
Zie ook de Agenda van joods.nl
