Wie de afgelopen tijd de media heeft gevolgd zal het niet zijn ontgaan dat ‘Esther’ (aka Madonna) in Israël was. Trouw-journalist Herman Veenhof vraagt zich af of de bekering van de popster werkelijk meer is dan een van haar vele gedaanteverwisselingen.
Vijfhonderd dollar kostte een dinerplaats in het David
Intercontinental. In dat Jeruzalemse hotel bracht het Amerikaanse
Kabbala Centrum zondag tweeduizend gasten bijeen. Eregast was Madonna
Louise Veronica Ciccone (46), ooit een rooms-katholiek opgevoed meisje
en nu een Amerikaanse popster. Sinds 1998 (de cd Ray Of Light bevatte
de eerste vingerwijzigingen) verdiept ze zich in de kabbalistiek. Die
term is het dak boven een groot aantal geschriften, vanaf de twaalfde
eeuw ontstaan vanuit de Zohar, een mystieke exegese van de Tora.
Madonna ‘bekeerd’? Dat mag om drie redenen worden betwijfeld. Ten
eerste staat haar imposante carrière sinds twintig jaar in het teken
van een groot aantal gedaanteverwisselingen, die niet alleen uiterlijk
opvielen, maar telkens ook een bijna griezelige verandering van
publieke persoonlijkheid herbergden.
Snelle modewisselingen maken van Madonna in ieder geval in het openbaar
een vrouw met een meervoudig persoonlijkheidssyndroom. Maar ook een
trendsetter, een intelligent kunstenares die vanuit een haast maniakale
behoefte aan verandering in snelle opeenvolging radicale veranderingen
doorvoert.
Wat dat betreft was de naam van het muziek- en danscircus waarmee ze
begin deze maand ook het Arnhemse Gelredome aandeed, symbolisch: de
Reinvention Tour 2004. Wat opviel: de seksualiteit speelde een minder
grote rol dan bij vroegere optredens en een tijdlang werd een
schilderij van de lijdende Christus op het doek achter haar
geprojecteerd.
Ten tweede reden om te betwijfelen dat er sprake is van een bekering,
is dat er in de popmuziek sprake is van een brede golf van artiesten
die zich van tijd tot tijd ‘geïnspireerd’ weten, naar verdieping zoeken
en een liefst vrije variant van iets religieus omhelzen. Dat is op
zichzelf vrij normaal, zeker bij de ouder wordende popster die op
grenzen stuit van populariteit en capaciteit of verantwoordelijkheid
voelt jegens publiek of kinderen.
Ten derde is nu al duidelijk dat het niet botert tussen Madonna en de
conservatieve orthodoxe Joden. Bij een bezoek aan de Klaagmuur net na
de sabbat werd ze weggejouwd. Haar lijfwachten werden gearresteerd na
het mishandelen van fotografen. Ze bezocht wel het graf van rabbi
Yehuda Ashlag, een in 1954 gestorven kabbalist, maar cancelde vanwege
de veiligheid dergelijke excursies buiten de Israëlische hoofdstad,
terwijl ze even daarvoor Jeruzalem veiliger dan New York had genoemd.
Al eerder was er commotie. Verschillende rabbi’s noemen het ongepast
dat een niet-Joodse vrouw zich laat inwijden in de geheimen van de
kabbalistiek. Dat komt toe aan mannelijke Joden boven de veertig, die
hun sporen wat betreft bestudering van de heilige rollen verdiend
hebben.
Ook de naamsverandering van Madonna in Esther viel verkeerd. Volgens
rabbijn Eliyahu Kaye is het ongepast zoiets zelf te doen. Kaye is de
‘namenspecialist’ van het kabbala-centrum van de Tschad-beweging in het
Israëlische stadje Tsfat. Volgens hem is iemands naam een profetie, een
duiding van zijn of haar bedoelde persoonlijkheid. Met behulp van
computerprogramma’s matchen mensen als hij iemands naam met de letters
in dat gedeelte van de Thora dat bij zijn of haar geboortedag hoort.
Naamsverandering kan door rabbijnen in gang worden gezet, maar zelf
zomaar afstand doen van de naam die ouders hebben gegeven, gaat vrij
ver. Het tekent de symbolenleer en de invloed van schriftgeleerden in
de Joodse mystiek. Die gaat verder dan het dragen van een rood touwtje
om de pols, om demonen af te weren. Het is de vraag waar de grens
tussen mystiek en occult ligt.
