Van 18 maart tot en met 5 juni 2005 organiseert het Joods Historisch Museum een tentoonstelling met foto’s van Jewgeni Chaldej (1917-1997). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij een van de belangrijkste fotojournalisten uit de voormalige Sovjet-Unie.
Wereldberoemd is de foto die hij op 2 mei 1945 maakte: een Russische
soldaat plant de Rode vlag op het dak van het Rijksdaggebouw in
Berlijn. Deze monumentale, geensceneerde foto is symbool geworden van
het einde van de oorlog en de nazi-overheersing.
Als fotograaf was Jewgeni Chaldej getuige van belangrijke
gebeurtenissen in de twintigste eeuw. Toen de oorlog in de Sovjet-Unie
uitbrak, trok hij met het Rode Leger naar het front om foto’s te maken.
Ook ging hij mee naar Roemenie, Joegoslavie, Hongarije, Oostenrijk en
Duitsland, tot de bevrijding van Berlijn. Zijn laatste oorlogsfoto’s
maakte hij tijdens de Conferentie van Potsdam, waar de Grote Drie
(Stalin, Churchill en Truman) de naoorlogse grenzen van Duitsland
bepaalden. In 1945 en 1946 fotografeerde hij het proces tegen de
oorlogsmisdadigers in Neurenberg. ‘Ik fotografeerde de verschrikkingen
die de fascisten in de Sovjet-Unie aanrichtten, nu fotografeer ik de
wraak.’
Chaldejs werk valt op door de combinatie van documentaire en artistieke
fotografie en door het commentaar dat hij bij veel van zijn foto’s gaf.
Uit die teksten blijkt zijn grote betrokkenheid bij het onderwerp, maar
ook zijn gevoel voor humor komt erin tot uiting. Vaak ensceneerde of
manipuleerde hij zijn foto’s om het belang van een bepaalde gebeurtenis
kracht bij te zetten. Zijn werk benadrukt het tragische en absurde van
de Tweede Wereldoorlog.
Chaldej, geboren in 1917 in een joodse familie in de Oekraiene, maakte
als kind zijn eigen camera met de brillenglazen van zijn oma. Op
negentienjarige leeftijd kwam hij als persfotograaf in dienst van het
officiele sovjetpersorgaan TASS. De sovjettop had grote waardering voor
zijn foto’s. Zo documenteerde Chaldej niet alleen de oorlog, maar kreeg
hij ook vaak opdracht om de politieke elite te fotograferen, van Stalin
tot Gorbatsjov en Jeltsin. Tot 1972 werkte hij bij TASS; toen ging hij
onder druk van het staatsantisemitisme verplicht met pensioen. Ook
tijdens het bewind van Stalin verloor Chaldej vanwege zijn joodse
afkomst gedurende zes jaar zijn baan. Internationaal bekend werd hij
pas na de val van de Sovjet-Unie in 1991.
Het Joods Historisch Museum toont een ruime keuze uit het werk van
Jewgeni Chaldej, samengesteld uit de collectie van Fotoagentschap
Voller Ernst in Berlijn. Chaldejs eigen teksten staan als bijschriften
bij de foto’s. Ook staan ze afgedrukt in de publicatie die de expositie
begeleidt.
Bovendien draait op de tentoonstelling een documentaire met unieke beelden van en gesprekken met de fotograaf.
Klik HIER voor een voorproefje van deze bijzondere tentoonstelling.
