Veel mensen koesteren hun herinneringen aan de oorlogsjaren en bewaren de spullen die ze nog hebben uit die tijd. Maar wat gebeurt ermee als zij komen te overlijden en er geen mensen meer zijn die het verhaal nog kunnen vertellen? Oorlogs- en verzetsmusea in Nederland organiseren de actie Schatten op zolder.
Ouderen die documenten, foto’s of voorwerpen uit de oorlogsjaren hebben bewaard, wordt in overweging gegeven om deze tastbare herinneringen aan de musea te schenken en daarbij hun verhaal te vertellen. Ook oorlogsmateriaal dat mensen tegenkomen in boedels, lege woningen en zolders kan van betekenis zijn voor de musea.
Vaak zijn bewoners zich niet bewust van de waarde van de objecten voor de oorlogs- en verzetsmusea. Ze zien niet in wat een museum met die tekening van opa uit zijn onderduiktijd zou moeten, of zijn bang dat zijn uniform misschien het zoveelste zal zijn in de collectie. Soms verdwijnt het materiaal dan in de vuilcontainer. Soms weten mensen niet eens dat zij materiaal uit de oorlog in huis hebben. Het is in de jaren 1940-1940 verstopt en ligt nog steeds onaangeroerd onder de vloerplanken. Bij verbouwingen komen wel eens oorlogsspullen te voorschijn. Meestal wordt het dan direct afgevoerd met het grof vuil.
‘Doodzonde’ vinden de gezamenlijke oorlogsinstellingen. Zij hebben zich verenigd in een werkgroep die zich tot taak heeft gesteld waardevolle materialen voor de container te behoeden. Oorlogs- en verzetsmusea hebben de kennis en de faciliteiten om de objecten en documenten voor toekomstige generaties te bewaren. Veel materiaal wordt door de instellingen ook ten behoeve van het onderwijs gebruikt. Alles uit de periode van mobilisatie, bezetting, en bevrijding kan welkom zijn, ook die zaken die op het eerste gezicht waardeloos lijken. De instellingen kunnen helpen bij de beoordeling hiervan en benadrukken dat ze niet alleen op zoek zijn naar objecten, maar ook naar documenten, dagboeken, foto’s en films.
In 2003 hebben de gezamenlijke oorlogsinstellingen al een wervingsactie georganiseerd, toen onder de naam ‘Niet weggooien’. Die actie heeft zo veel opgeleverd dat het de moeite waard is om nu – in dit jubileumjaar – ooggetuigen en nabestaanden nogmaals aan te spreken. De actie heeft destijds ook prachtige verhalen opgeleverd die onlosmakelijk verbonden zijn met het geschonken object. Een aantal van die aanwinsten met een bijzonder verhaal worden zestig jaar na de bevrijding getoond aan het publiek in het kader van het museumweekend.
Bent u in het bezit van oorlogsmateriaal en wilt u dat dit op een goede plek wordt bewaard, neem dan contact op met het oorlogs- en verzetsmuseum bij u in de buurt. Zij zorgen dat het bij de meest passende instelling terechtkomt.
Overzicht van de deelnemende oorlogsintellingen
Bron: JoodsHistorischMuseum, 4 april 2005
