Op 23 juni 2005 om 16.00 uur wordt een replica van het joodse leesplankje van bedenkster Schoontje Engelsman en illustratrice Sara Tromp-Frank gepresenteerd in het Joods Historisch Museum.
Het joodse leesplankje, een houten plank met losse Hebreeuwse
lettertjes, behoort tot de collectie van het Joods Historisch
Museum en bestaat inmiddels 73 jaar! Voor de liefhebber zal binnenkort
een replica te koop zijn in de Museumshop van het Joods Historisch
Museum, vergezeld van informatie over de opbouw van het Hebreeuwse
alfabet.
Voor de huidige kindertentoonstelling In Mokum staat een huis, die nog
tot en met 3 oktober 2005 te zien is, ontwierp Ram Katzir in 2000
een grote, interactieve leesplank. Hij baseerde zijn ontwerp op het
oude leesplankje van bedenkster Schoontje Engelsman en illustratrice
Sara Tromp-Frank, dat op haar beurt geinspireerd was op het nog oudere
Hollandse plankje ‘Aap, noot, mies.’
In juni 2006 komt er een prachtig nieuw, permanent kindermuseum.
Een echt huis met twee etages in de voormalige Obbene Sjoel, voor
bezoekers vanaf 6 jaar. Dit betekent ook dat er een nieuwe leesplank
gemaakt gaat worden. Hoe deze er uit komt te zien, is nog een
verrassing.
Schoontje Hartog Izabella Engelsman werd geboren op 7 juni 1886 in Wijk
bij Duurstede als oudste dochter van Nathan Engelsman (1860-1892) en
Judith Engelsman-Frijda (1855-1943). Zij is vernoemd naar haar
grootmoeder van vaderskant: Schoontje Hartog Bakker. Na Schoontje
volgden nog vier kinderen: Levi, Jozef, Abraham en als laatste
Nathalie, die twee maanden na het overlijden van haar vader in 1892
werd geboren. Judith voedde haar kinderen alleen op en runde een
bedrijf in ijzerwaren en huishoudelijke artikelen, dat later onder de
naam ‘J.N. Engelsman’s IJzerhandel N.V.’ door Jozef en Abraham in
Utrecht werd voortgezet en uitgebreid. Langzaam maar zeker trok de hele
familie weg uit Wijk bij Duurstede. Levi ging naar Utrecht waar hij
chazan (voorzanger) werd. Nathalie kwam uiteindelijk in Amsterdam
terecht. Hier begon zij een pension ‘Huize Engelsman’ waar ook Judith
ging wonen.
Schoontje ging op 4 december 1905 in Amsterdam wonen, als beroep werd
in het bevolkingsregister ‘kinder-juffrouw’ vermeld. Waarschijnlijk
heeft zij in Amsterdam een opleiding tot onderwijzeres gevolgd en
vervolgens in dat vak werkervaring opgedaan. In 1912 vestigde zij zich
in Groningen als onderwijzeres, zoals de vermelding in het
bevolkingsregister toont. Bijna dertig jaar lang gaf Schoontje
Engelsman in Groningen les aan ‘de kleintjes’. Een oud-leerling
herinnert zich haar als ‘een klein mensje met sluik haar en vrij
pittig’. Het laatste adres van Schoontje Engelsman was aan de
Folkingenstraat nr. 7, in de joodse wijk,
Schoontje Hartog Izabella Engelsman werd op 23 juli 1943 in Sobibor vermoord.
Schoontje was een ondernemende vrouw. In 1932, twee jaar na het
vervaardigen van het leesplankje, vertrok zij als alleenstaande vrouw
naar Palestina. Aan de hand van foto’s die zij daar nam, onder andere
van Arabische kinderen in Allenbystreet in Tel-Aviv, gaf zij, weer
terug in Nederland, lezingen over Palestina bij verschillende joodse
gemeenten. Deze reis toont de zionistische belangstelling van Engelsman.
Het belang van het werk van Engelsman werd in het volgende stukje uit
Achawa nog eens verwoord: ‘Onmiddellijk mag ik er aan toevoegen,
dat de resultaten absoluut bevredigend genoemd mogen worden en dat
vooral de kinderen met veel plezier op deze wijze Hebreeuwsch lezen
(daarom) mogen wij Mej. Engelsman dankbaar zijn voor haar schepping.’
Op www.deschoolanno.nl
(de digitale versie van de periodiek
