De 900 pagina’s tellende, rijk geïllustreerde monografie ‘Een donkere spiegel. Nederlandse katholieken over joden. Tussen antisemitisme en erkenning, 1870-2005‘ van de hand van dr. Marcel Poorthuis en dr. Theo Salemink is het eerste overzichtswerk aangaande katholieke beeldvorming over Joden in Nederland.
De auteurs presenteren hun werk op 28 april as. tijdens een speciaal symposium over dit onderwerp, georganiseerd door de Katholieke Theologische Univeristeit te Utrecht.
Dit vuistdikke boek ‘Een donkere spiegel’ is het eerste overzichtswerk aangaande katholieke beeldvorming over Joden in Nederland. Het neemt zijn vertrekpunt diep in de negentiende eeuw, eindigt niet, zoals gebruikelijk, bij de Tweede Wereldoorlog, maar volgt het spoor tot in onze dagen. De katholieke visie op joden blijkt geen homogeen beeld op te leveren: grof antisemitisme is er te vinden naast principiële bestrijding ervan, katholieke kunstenaars met antidemocratische neigingen naast pro-zionistische voorvechters van een mystieke eenheid tussen jodendom en christendom.
Aan de verschijning van ‘Een donkere spiegel’ heeft de werkgroep Relatie Jodendom Christendom van de Katholieke Theologische Universiteit te Utrecth een speciale website gewijd.
Nederlandse situatie
Sinds begin jaren zestig worden vragen gesteld, zoals: zweeg de kerkelijke leiding over de jodenvervolging? En: is er een intrinsieke band tussen katholicisme en antisemitisme? In katholiek Nederland bestond inderdaad een substantieel antisemitisme. Maar, zo bespreken de auteurs Poorthuis en Samelink, niet of nauwelijks bekend is dat vanaf het begin van de verzuiling er ook een even substantiële kritiek op het antisemitisme voorkwam. Het protest tegen de deportatie van de joden in 1942 door het Nederlandse episcopaat, onder leiding van aartsbisschop Jan de Jong, getuigt hiervan. Waarom weken de Nederlandse katholieken in dit opzicht af van het internationale patroon? Een donkere spiegel geeft een antwoord op deze vragen.
Felle debatten
Een donkere spiegel beperkt zich niet tot het antisemitisme. Ook de soms felle katholieke debatten over joden als nationale minderheid, als cultuur, volk en natie, over zionisme en de staat Israël komen aan bod. Protestantse en liberale visies ter vergelijking ontbreken evenmin als joodse stemmen. Zelfs wordt de opkomst van de islam in Nederland als nieuwe factor in de beeldvorming van het jodendom meegenomen.
Beeldvorming
Bijzondere aandacht wordt geschonken aan de beeldvorming over het jodendom als religie. Het christendom, zelf van joodse huize, is – door te bestrijden waaruit het zelf voorkomt – in een symbiotische relatie verwikkeld met het jodendom. Waarom bleef de oude beschuldiging van verblinding, godsmoord, vloek en straf bestaan tot vijftien jaar na de Sjoa? En waarom vond er in de jaren zestig na bijna tweeduizend jaar onveranderlijke anti-joodse christelijke theologie een plotselinge revolutie plaats in de religieuze beeldvorming, zodat het joodse ongeveer synoniem werd met al het goede? Maar ook: waarom bleven progressieve theologen en de vredesbeweging Pax Christi zoveel moeite met de staat Israël houden?
Als in een donkere spiegel: zo heeft het katholicisme in Nederland gedurende meer dan een eeuw het Jodendom waargenomen.
Sprekers tijdens het symposium zijn onder meer:
- Hans Blom en Evelien Gans, directeur en medewerker van het NIOD, en hoogleraren aan de Universiteit van Amsterdam;
- bisschop Ad van Luyn, portfeuillehouder voor de relatie met
Advertentie (4)
