Eens in de vier jaar houdt de Wereld Zionistische Organisatie een Zionistisch Congres. De 35ste editie is maandag in het congrescentrum van Jeruzalem geopend onder het motto ‘Omdat de droom er nog steeds toe doet.’ Het levend houden van het gedachtegoed van Herzl, onder joden in Israël, maar vooral ook in de diaspora, dient volgens de WZO het voortbestaan van Israël.
En dan is het ineens 1897 en neemt Theodor Herzl, de schrijver van het pamflet De jodenstaat, plaats achter het spreekgestoelte. ‘We zijn weer thuis’, zegt hij. ‘Zionisme is de terugkeer van het jodendom, nog voor terugkeer naar het joodse land.’
Het is het Eerste Zionistisch Congres in de concertzaal van het casino in de Zwitserse stad Basel. Maar dan nagebootst in de ‘Herzl Experience’, een belevenisexpositie van het Herzl Centrum, een minuut lopen van het graf van Herzl (1860-1904), op de berg Herzl aan de rand van Jeruzalem.
De lichten zijn gedempt. Protserige decorstukken geven de museumruimte de romantiek van het fin de siècle. Achttien toeristen zijn maandag de toehoorders van de grondlegger van het zionisme. Tussen hen in zitten mannen, uitgevoerd in hard kunststof, in negentiende-eeuwse kledij. Het zijn de zionisten van het eerste uur, of, zoals Herzl in zijn dagboek schreef, ‘jongmaatjes, bedelaars en sensatiemakers’. Het waren er 196, afkomstig uit zestien landen. ‘De eerste joodse bijeenkomst in tweeduizend jaar’, zegt een luidsprekerstem.
De Wereld Zionistische Organisatie (WZO) verkondigt zo in sessies van zestig minuten, zes dagen per week – niet op sabbat – het woord, ‘de droom’ van Herzl. Maar eens in de vier jaar pakt de WZO het groter aan met een Zionistisch Congres; de 35ste editie is maandag in het congrescentrum van Jeruzalem geopend onder het motto ‘Omdat de droom er nog steeds toe doet.’
Tweeduizend gedelegeerden uit 33 landen komen vier dagen samen om, in de woorden van WZO-voorzitter Zeev Bielski, ‘de zionistische fundamenten van de staat Israël te versterken, en in ieder kind het besef te planten dat het joodse volk recht heeft op een nationaal thuis in het Land van Israël’.
Toespraken, werkgroepen en veldbezoeken staan op het programma. Het is kortom, terwijl de Iraanse president Mahmoud Ahmedinejad ervoor pleit Israël van de kaart te vegen, tijd om te herbronnen.
‘Om het belang van zionisme voor het heden te begrijpen, moeten we teruggaan naar de tekst. Hij wilde nooit alleen maar een veilige haven voor vervolgde joden, hij wilde een ideale maatschappij creëren die het allerbeste van de joodse ethiek en traditie verenigde’, zegt David Breakstone, hoofd van de Afdeling voor Zionistische Activiteiten van de WZO, in het congresprogrammablad.
Het levend houden van het gedachtegoed van Herzl, onder joden in Israël, maar vooral ook in de diaspora, dient volgens de WZO het voortbestaan van Israël. Jaarlijks bezoeken daarom duizenden joodse jongeren uit de hele wereld Israël op uitnodiging van de WZO. ‘Ik ben er zeker van dat die reis hun leven voor altijd verandert, afgezien of ze wel of niet hierheen emigreren. Ik ben er zeker van dat Israël deel van hun bewustzijn wordt’, zegt WZO-voorzitter Bielski.
Het raakt aan de kern van een oud debat over het belang van Israël voor de joodse diaspora, dat in mei opnieuwe ontvlamde na een toespraak van de Israëlische schrijver A.B. Yehoshua in de Verenigde Staten, het land waar volgens sommige demografen meer joden wonen dan in Israël. Yehoshua stelde dat een joods leven niet
