Parsja 42-A: Wa’etchanan

Sjabbat, bekroning van de ScheppingIn de Tien Geboden wordt de Sjabbatrust geformuleerd. In welke categorie past het voor-schrift van de Sjabbatrust nu eigenlijk? In de categorie mens-milieu, in de relatie mens – G’d, of is dit een sociaal voorschrift omwille van de mens en zijn individuele of maatschappelijke welzijn? En wat betekenen de woorden ‘al uw werk doen’? Hoe kunnen wij nu rusten alsof al het werk gedaan is? ‘Zes dagen zult u werken en al uw werk doen’: Maar is het dan mogelijk voor een mens om al zijn werk te doen in zes dagen? (Nee), maar rust alsof al je werk gedaan is!’Leven wij om te werken?Leven wij om te werken of werken wij om te leven? Gaat het om het zijn of om het hebben? De Sjabbatrust drukt ons met onze neus op de vraag naar onze uiteindelijke bestemming. De mens en de Sjabbat zijn elkaars partners. Rabbi Sjimon bar Jochai (begin tweede eeuw) leerde voor:"De Sjabbat sprak tot G’d: ‘Heer der wereld, alles wat U geschapen heeft, heeft een partner. Maar ik heb geen partner’. Toen sprak G’d tot de Sjabbat: ‘Het volk Israël zal je partner zijn’. Toen Israël aan de voet van de berg Sinaï stond, sprak G’d tot hen: ‘Gedenk het woord dat ik tot de Sjabbat sprak: het volk Israël zal je partner zijn: ‘Gedenk de Sjabbatdag om die te heiligen (Sjemot 20:8)’. In deze midrasj wordt het verband gelegd tussen de heiliging van de zevende dag door G’d in Beresjiet 2:3 en de opdracht voor het volk om de Sjabbat te heiligen in Sjemot 20:8. De Sjabbat-rustdag is een duidelijk en zichtbaar teken van verbondenheid tussen G’d en het volk:"Waarom is de winkel van die en die gesloten? Omdat hij de Sjabbat houdt. Waarom is die en die opgehouden met zijn werk? Omdat hij de Sjabbat houdt. De Sjabbatvierder getuigt van G’d die de wereld geschapen heeft, dat Hij Zijn wereld in zes dagen geschapen had en op de zevende dag rustte. Zo zegt de profeet Jesaja ook: ‘Jullie zijn mijn getuigen, is de G’dsspraak van de Eeuwige en Ik ben G’d’ (43:12)’.Heiliging van de tijdHet eerste wat in de Tora kadosj – heilig – heet, is niet een voorwerp, een berg of een altaar, maar een dag, een stuk uit de tijd. G’d zegende de zevende dag en heiligde deze (Bereesjiet 2:3). In het Scheppingsverhaal is de Sjabbat heiliging van het begrip tijd. Opvallend is dat het woord kadosj – heilig – in het boek Bereesjiet verder niet meer voorkomt en pas weer aan de orde komt in Sjemot 19:6 wanneer er sprake is van een volk dat een specifieke opdracht krijgt: "Jullie zullen een heilig volk zijn" waarna al snel in de Tien Geboden volgt: "Gedenk de Sjabbat om die te heiligen" (Sjemot 20:8).’Heiligen’ betekent ‘afzonderen’ of ‘apart zetten’. De Sjabbat moet wachten totdat het volk Israël op het wereldtoneel verschijnt. Maar ‘heiligen’ betekent ook ’tot bestemming brengen’. Zo vinden wij in het Rabbinale taalgebruik dat het woord ‘heiligen’ ook wel de betekenis van ‘huwen’ heeft. Wanneer man en vrouw elkaar vinden is het de bedoeling dat zij elkaars uiteindelijke bestemming gaan vormen. Dit beeld past ook bij de verbintenis van het joodse volk en de Sjabbat. De Sjabbat wordt gezien als de bruid die iedere vrijdagavond door de bruidegom – Israël – weer opnieuw wordt verwelkomd. Zo vertelt de Babylonische Talmoed dat Rabbi Jannai altijd uitriep bij het verwelkomen van de Sjabbat: "Kom bruid, kom bruid!" hetgeen later verwoord is in het bekende welkomstlied ‘Lecha dodi’: ‘kom mijn geliefde (Israël) de bruid tegemoet om de Sjabbat te verwelkomen’, hetgeen nog steeds in alle Synagogen wordt gezongen.Werknemer en werkgever worden gelijkSjabbat als tegenpool van loonslavernij staat centraal in de ordening van de Schepping. Sjabbat is rust en vrijheid, niet alleen voor de werknemer maar ook voor de werkgever die op Sjabbat elkaars gelijken worden. Sjabbat betekent ook vrijheid voor de dieren op het veld en zelfs voor het milieu dat op Sjabbat bevrijd wordt van de onderwerping aan de mens. Iedere vorm van arbeid die