Parsja 45 Sjoftiem (V:16:18-21:9): Stress en milieu

De ziekte – oorzaak stressEen van de belangrijkste ziekte-oorzaken tegenwoordig is stress. Vele moderne bedrijven hebben professionals in dienst om hun medewerkers en werknemers te leren omgaan met hun stress. De problemen die stress oplevert leiden tot grote verliezen in manuren als ze niet worden opgelost. Bedrijven hebben dus enkel belang bij een goede stresscontrole.Oorlog is een bron van stressZoals we weten uit de therapieën na de Tweede Wereldoorlog en moderne traumabehandelingen is oorlog een van de meest stressvolle situaties. Zeker in de frontlinie staan soldaten dagelijks bloot aan levensgevaar. Iedereen die ooit in het leger heeft gediend zal bevestigen dat het in tijden van enorme stress niet ongewoon is dat soldaten, indien ze hiertoe de gelegenheid krijgen, stoom afblazen door ongeleide agressie en een oncontroleerbare vernietigingsdrang.Richtlijnen voor het Joodse legerIn de sidra van deze week, Sjoftiem, geeft de Tora richtlijnen voor het Joodse leger. Ons wordt geleerd hoe we de soldaten moeten uitkiezen, hoe soldaten onderling met elkaar moeten omgaan, hoe de vijand behandeld moet worden en hun gevangenen. Daarna voegt de Tora ook een omgangsregeling met het milieu toe: "Wanneer je lange tijd een stad zult belegeren om haar in te nemen, dan zul je het geboomte niet vernielen door daar een bijl tegenaan te zetten, want daarvan zul je eten en je mag het niet omhakken, want de mens is als het geboomte van het veld, …maar een boom waarvan je weet dat het geen vruchtboom is, die mag je vernietigen en omhakken en daarvan kun je belegeringswerken bouwen tegen de stad die tegen u vecht, totdat ze gevallen is" (Dewariem 20: 19-20).Opbouwende spanningIn de oorlog is wachten vaak het moeilijkst. De spanning bouwt zich op gedurende het beleg van een stad. De zenuwen van iedere soldaat staan onder hoge spanning. De seconden lijken minuten, de minuten lijken uren en dagen lijken weken. Soldaten voelen zich gefrustreerd, gespannen en in zekere zin ook verveeld. Om hun angst en frustratie af te reageren is het biologisch milieu een dankbaar slachtoffer. Op dat moment zegt de Tora: "Nee!". Hoewel het verlangen van een soldaat om zijn stress af te reageren legitiem kan zijn, houdt de Tora dit tegen. Belangrijker dan de bevrediging van zijn persoonlijke behoeften is het algemeen belang van de gemeenschap. Iedereen heeft vruchtbomen nodig voor levensonderhoud.Prototype voor een goede omgang met het milieuVele commentatoren zien in dit verbod om bomen te vernietigen een voorbeeld van hoe we moeten omgaan met het milieu. De Tora leert ons niets te vernietigen dat nuttig kan zijn voor de mens. Zo schrijft Maimonides: "De Tora verbiedt alleen maar opzettelijke vernietiging. Dit slaat niet alleen op bomen, maar ook op alle andere nuttige voorwerpen. Iedereen die spullen kapot maakt, kleren scheurt, gebouwen vernielt, bronnen dichtstopt of voedsel oneetbaar maakt, overtreedt het verbod ‘Gij zult niet vernietigen’". Helaas zijn we tegenwoordig getuige van veel moedwillige, vernieling en destructie. Hoe vaak wordt eten niet weggegooid dat nog best gebruikt had kunnen worden. Denk aan alle voedselvernietigingen in hotels, restaurants en door cateraars. Vreselijk is het om te moeten aanschouwen hoe tonnen voedsel vernietigd worden of in zee gedumpt worden om de prijzen hoog te houden, terwijl massa’s mensen over de hele wereld creperen van de honger.Beheers de wereldAlhoewel in Bereesjiet bij de schepping van de mens verteld wordt dat wij geacht worden de wereld aan ons te onderwerpen en wij toestemming hebben om de natuur en de natuurlijke hulpbronnen voor ons eigen bestwil aan te wenden, moeten we toch erkennen dat ons eigendomsrecht over de wereld beperkt is. We zijn zelfs niet volledig eigenaar over onze eigen bezittingen en kunnen daar niet zomaar mee doen wat we willen, zoals blijkt uit de Joodse wet in de Sjoelchan Aroech. Het is een bekend gegeven dat alles ons slechts i