Mazzeltov! 275 jaar joodse gemeente in Amersfoort

De tentoonstelling Mazzeltov! 275 jaar joodse gemeente in Amersfoort is een groot succes. Daarom heeft Museum Flehite besloten deze te verlengen tot en met 30 maart 2003.

De joodse geschiedenis van AmersfoortSinds 1655 mochten joden in Amersfoort wonen. In veel andere steden waren ze toen niet welkom. De stad Utrecht liet de eerste joden bijna anderhalve eeuw later toe, in 1789. Activiteiten in de Amersfoortse textiel- en tabakshandel maakten de joden tot een onmisbare factor in de stedelijke economie en welvaart. Vooral toen het slecht ging met de bierbrouwerijen in de stad.De belangrijkste tabakshandelaar was Benjamin Cohen. Hij was voorzitter van de joodse gemeente en bankier van stadhouder prins Willem V. Toen de prins in 1787 uit Holland moest vluchten voor opstandige patriotten, stelde Benjamin hem zijn nieuwe Huis met de Paarse Ruitjes ter beschikking. Als dank ontving Cohen een geschilderd portret van de prins. Zijn vrouw, prinses Wilhelmina, schonk hem bovendien een staatsiegewaad met goudbrokaat, waarvan een nieuw voorhang voor de synagoge werd gemaakt.De tentoonstellingDe expositie begint met een levenstrap, de verbeelding van het leven van wieg tot graf. Er zijn voorwerpen van joodse gebruiken te zien, zoals van de besnijdenis, barmitswa op 13-jarige leeftijd, huwelijk en begrafenis. Twee hedendaagse joodse tieners uit Amersfoort geven hierop hun commentaar.Een rijk gedekte sjabbattafel laat zien welke religieuze voorwerpen gebruikt worden bij de maaltijd op vrijdag, de avond voor de vrije sabbat. In schril contrast daarmee staat de symbolische tafel zonder eten van het echtpaar Frank. Jules Frank werkte in Amersfoort en had een joodse slagerij. Hij hield een aangrijpend dagboek bij over het joodse leven in Amersfoort gedurende de Duitse bezettingsjaren 1942-1943. Daarna is hij met zijn vrouw weggevoerd en niet teruggekomen.Nieuw in de collectieNaar aanleiding van de tentoonstelling heeft het museum een aantal belangrijke schenkingen gehad. De meest opvallende daarvan is het originele dagboek van Jules Frank (geen familie van Anne). Het beslaat de periode augustus 1942-april 1943, waarin de Amersfoortse joden langzaam maar zeker werden weggevoerd. Daardoor is het een bijzonder indringend ooggetuigenverslag geworden; voor Frank een manier om deze ervaringen te verwerken. Op de expositie kon men al een getikt afschrift lezen, maar het origineel was lange tijd zoek. Via de familie van Clara van Zuiden-van Beek (een zus van Jules’ vrouw Flora) is het nu weer terecht en aanwezig op de aanwinstenexpositie Even te zien. Er zit zelfs een adreswijziging in die Jules een dag voor vertrek aan zijn buurman stuurde. In het museum is ook een nummer van het magazine De Kroniek verkrijgbaar, waarop het dagboek in kleur is afgebeeld.Maar er zijn ook andere aanwinsten. Van Clara van Zuiden-van Beek is een gebedenboek voor vrouwen uit 1897 te zien. Het museum kreeg een menukaart Van Flora’s zoon Leo uit 1931, met fotootje. De kaart is gemaakt toen hij barmitswa werd (vergelijk vormsel of belijdenis). Coby Huigen schonk het theekopje dat zij als jong meisje van Flora kreeg, op het moment dat Flora en Jules de koffers al op straat hadden staan om weggevoerd te worden. Coby was immers vaak thee komen drinken. Een bejaarde predikant schonk de gebedsmantel en gebedenboeken van de toen even bejaarde uitdrager Levi Cohen. Levi had zijn dierbaarste bezittingen aan de student gegeven toen ook hij uit Amersfoort weg moest.In de museumwinkel is een boek te koop van Dr. Kees Ribbens over de joden in Amersfoort in 1940-1945.Museum Flehite AmersfoortWestsingel 503811 BC Amersfoorttelefoon: 033-4619987fax: 033-4630254info@museumflehite.nlwww.museumflehite.nlJeugd tot 18 jaar heeft gratis toegang tot het museum.geopend:dinsdag – vrijdag 11.00 – 17.00 uurzaterdag – zondag 13.00 – 17.00 uur