Aangrijpende voorstelling met komische noten

Aan de Vooravond speelt zich af op een avond in de winter van 1943 in de joods-Nederlandse psychiatrische inrichting "Het Apeldoornsche Bos". De Duitsers hebben aangekondigd het tehuis de volgende dag leeg te komen halen en de verplegers moeten beslissen of zij vluchten of met de patiënten mee gaan.

Eli Asser maakte deze gebeurtenis in de oorlog zelf mee en is er ingeslaagd er een aangrijpend toneelstuk over te schrijven. Hij zou Eli Asser niet zijn als hij er geen komische noten in had verwerkt. En hoewel hij daarmee voorkomt dat het een loodzwaar stuk wordt, maakt het de situatie wel des te schrijnender. Eigenlijk schaam je je dat je ergens om moet lachen.Contrast wordt ook geboden door flarden van de "patiëntenrevue", een voorstelling met liedjes die ooit door zieken en verplegend personeel werd uitgevoerd. De handelingen voltrekken zich in de theaterzaal van de instelling, waarbij het echte publiek soms wordt aangezien voor het publiek van destijds.Zoals de eenheid van plaats subtiel wordt doorbroken met kamerschermen, zo wordt ook de eenheid van tijd handig gemanipuleerd. Naadloos worden er herinneringen in het stuk vervlochten. Matthieu en Barend beleven bijvoorbeeld weer even hun tijd aan het Barlaeus gymnasium. Aangezien die tijd nog maar kort achter hen ligt, wordt daarmee nog eens benadrukt hoe vreselijk het dilemma is: hun leven is amper begonnen, en nu wordt het al op het spel gezet.De rollen van de verplegers stellen hoge eisen aan de vier jonge acteurs. Prille liefdes worden op de proef gesteld, keuzes worden wanhopig afgewogen. En ondertussen vragen praktische zaken ook nog hun aandacht.Stijn Westenend, Rop Verheijen, Pauline Greidanus en Smadar Monsinos leven zich uit om de geestelijke ontreddering gestalte te geven. Soms treden zij daar wat erg ongeremd bij op.In deze krankzinnige situatie maakt de schizofrene patiënt Aäron (55) een veel evenwichtiger indruk. Hij stimuleert de vier consequent in een bepaalde richting, maar beseft daarbij niet dat hij hen geen moment rust gunt om hun eigen leven te bepalen.Vanaf zijn sterfbed vervult hij zo een centrale rol, en Gees Linnebak speelt die rol met verve. Dat hij praktisch het hele stuk bed moet houden,verhindert hem niet het hele podium in beslag te nemen.Voorstelling: Aan de vooravond (geschreven door Eli Asser}Regie: Lodewijk de Boer