Twaalf stenen kussentjes

In de serie "joodse objecten" deze keer twaalf stenen kussentjes, gemaakt naar aanleiding van het verhaal van Jacob.

De kussentjes van arduin zijn gemaakt door Ida Kleiterp (17 april 1948, Beverwijk). Zij hebben als geen religieuze functie, maar wel een grote symbolische waarde.Dit werk is ontstaan door het joodse gebruik om een steentje op het graf te leggen. Deze gewoonte is ontstaan doordat een graf oorspronkelijk alleen door een stenen grafheuvel gemarkeerd werd. De bezoeker plaatste een steen om zo de heuvel in stand te houden.In 1997 hakt Ida in steen een kussentje om op het graf van haar vader, Klaas Kleiterp, te leggen. Zij maakt een steen in de vorm van een kussentje, het idee van een zacht kussentje spreekt haar aan "want dat is lekker zacht voor hem". Zij associeert de dood met slapen. Daarbij komt dat haar vader mijnbouwkundig ingenieur was en ? net als zij – van stenen hield.Tijdens het vervaardigen van dit stenen kussentje hoort Kleiterp het verhaal over Jacob en de twaalf stenen. Daarna besluit zij behalve dit ene kussentje ook de twaalf stenen kussentjes van Jacob te maken. Tijdens het geconcentreerd hakken komt de sfeer van dromen terug. Bij elk van de twaalf kussentjes hoort als het ware een eigen droom. Dit geeft een verklaring waarom de ene steen ruw en de andere steen weer glad en goed gepolijst is. Met elkaar verwijzen de stenen naar de kussentjes van Jacob.Wanneer Jacob tijdens zijn tocht van Beersjeva naar Haran op een plek komt waar hij wil overnachten, pakt hij een van de stenen die daar liggen om als hoofdkussen te gebruiken. In Genesis 28:10-11 waar het verhaal van Jacob verteld wordt komt het getal twaalf niet voor. Er is dan ook sprake van een onduidelijkheid in de oorspronkelijke tekst; letterlijk staat er "en hij nam van de stenen van de plek". Hierbij wordt dus geen aantal aangegeven. Ginzberg noemt in The legends of the Jews – de bron die Kleiterp gebruikt – het getal twaalf wel genoemd. In de Midrasj Raba (Genesis 68:11) zegt R. Juda dat het om twaalf stenen gaat, die symbool staan voor de twaalf stammen. Het teken dat Jacob zelf deze twaalf stammen zou voortbrengen bestond uit het feit dat de twaalf stenen samen één steen vormden. In zijn toelichting op deze midrasj zegt Ginzberg: "De twaalf stenen vormden tezamen een zacht kussen waarop hij zijn hoofd kon leggen om eindelijk na veertien jaar te kunnen slapen. Die nacht droomde hij over de ladder en de engelen."In 1999 heeft het Joods Historisch Museum de twaalf stenen kussentjes aangekocht. Volgens Kleiterp had haar vader dit heel erg leuk gevonden. Hij schonk namelijk af en toe wat aan het museum en dan ging ze samen met hem kijken hoe het in de vitrine lag. Dus eigenlijk zijn ook deze twaalf stenen voor haar vader.Op dit moment zijn de kussentjes te zien in de slaapkamer van de kinderafdeling in het Joods Historisch Museum, waar ook het verhaal van Jacob te horen is.De homepage van Ida Kleiterp