De naam van de straat: het Boris Pasternak Erf in Dordrecht

"Een judas die zijn land verraden heeft", "een boosaardige bourgeois", "erger dan een varken, want dat beest maakt tenminste zijn eigen hok niet vuil". De kritieken op het uitkomen van Pasternaks grote epos Dokter Zjivago logen er niet om. Maar wie wàs Boris Pasternak?

In het westen veroorzaakte het boek een sensatie en het werd direct in vele talen vertaald. De politieke situatie die in datzelfde jaar was ontstaan na de Russische inval in Hongarije heeft daar zeker grote invloed op gehad. In 1958 kreeg Pasternak er zelfs de Nobelprijs voor toegekend. Hiervoor werd op de valreep ook nog snel een Russische uitgave gedrukt en terug de Sovjetunie in gesmokkeld.Zo werd het boek toch ook nog in zijn eigen land verkrijgbaar, zij het wel zeer beperkt. Dit was namelijk een formele eis van het Nobelcomité om voor de prijs in aanmerking te komen. Voorheen had de Russische dichter niet veel aandacht getrokken met een relatief klein oeuvre aan gedichten en korte verhalen. De storm die na het verschijnen van zijn levenswerk in 1956 ontstond kwam voor hem dan ook volslagen onverwachts.Dokter Zjivago is zeker geen politiek boek dat stelling neemt tegen de het Sovjet-communisme. Het verhaal vertelt over de liefde tussen Dokter Zjivago en Lara tegen de achtergrond van de Russische revolutie. Het verheerlijkt de revolutie echter niet en benadrukt het individu, het persoonlijke, in plaats van het collectief en de samenleving, een reden waarom het in Rusland voor publicatie werd afgewezen. De roman "weerspiegelde een verkeerde kijk op de geest der revolutie", aldus de sovjetkritiek.Boris Leonidovitsj Pasternak werd in 1890 geboren in een prominente joodse familie in Moskou. Zijn vader was professor aan de kunstacademie van Moskou, zijn moeder een gewaardeerd concertpianiste. Boris was voorbestemd om ook de muziek in te gaan maar gaf zijn studie aan het conservatorium al snel op om in Duitsland filosofie te studeren. In 1914 publiceerde hij zij eerste dichtbundel en publiceerde vervolgens een aantal andere werken, zowel proza als poëzie.In de jaren ’30 en ’40 werd Pasternaks werk het regime steeds meer onwelgevallig en zijn werk werd niet meer gepubliceerd. Hij overleefde de Goelag Archipel en werd daarop vertaler van een groot aantal werken van onder andere Shakespeare en Goethe in het Russisch. Het enorme succes dat zijn roman in het westen had, leverde Pasternak niets op. In eigen land werd hij door collega’s voor verrader uitgemaakt en bij het publiek bleef hij volkomen onbekend.Onder grote druk van de Russische autoriteiten na de toekenning van de Nobelprijs schreef hij het Nobelcomité een paar dagen later: "Gezien de betekenis die de maatschappij waartoe ik behoor aan deze prijs hecht, moet ik deze onverdiend toegekende prijs afwijzen". Voor het rumoer goed en wel verstomd was stierf hij, in 1960.Zijn bekendheid in het westen werd nog aanzienlijk vergroot door de verfilming van Dokter Zjivago in 1965 door David Lean. Het werd een mierzoete spektakelfilm die absoluut geen recht deed aan de verfijnde poëtische geest van het boek. Pasternak zou er zeker niet zijn goedkeuring aan gegeven hebben. Pas in 1987 werd voor het eerst een fragment van Dokter Zjivago in een Russisch tijdschrift officieel uitgegeven en in 1989 verscheen het volledige verhaal in boekvorm in de winkels. Daarmee kreeg Pasternak eindelijk ook in eigen land de waardering die hij tijdens zijn leven nooit gekregen heeft.En een straatnaambordje in Dordrecht…Dit artikel verscheen eerder in het Wijkblad voor Stadspolders, nummer 6, 2002.