Over menselijkheid in donkere tijden

Schrijfster Joke J.Hermsen over Hannah Arendt (1906-1975): "Want menselijk is de wereld niet omdat ze door mensen vervaardigd is, maar ze wordt pas menselijk als ze voorwerp van gesprek is."

Hannah Arendt werd in 1906 in Koningsburg geboren uit een Joodse familie. Zij studeerde filosofie in Duitsland bij Heidegger, Husserl en Jaspers. Als gevolg van de opkomst van het Nazisme vlucht Arendt naar Frankrijk (1933) om zich vervolgens in 1941 definitief in de Verenigde Staten te vestigen. Tot haar dood heeft zij aldaar verschillende leerstoelen in de politieke filosofie bekleed. Voor Arendt gold het politieke domein als de plaats waar mensen in gezamenlijkheid vrijheid en menswaardigheid bewerkstelligen. Bekende werken zijn The Origins of Totaliatarianism (1951), The Human Condition (1958) en Eichmann in Jerusalem (1963). Arendt stierf in 1975.Gedurende haar gehele leven is Hannah Arendt gefascineerd geweest door de grote filosofische kwesties als wat het betekent mens te zijn, hoe een betekenisvol leven te leiden is, wat de plaats van het kwaad is in ons leven en hoe het denken gerelateerd is aan het handelen. In The Human Condition (1951) onderscheidde Hannah Arendt twee typen van leven: het vita activa en het vita contemplativa. Voor een deel zijn mensen onderdeel van de natuur en onderworpen aan haar wetmatigheid, voor een ander deel zijn zij in staat om op een werkelijk vrije en vruchtbare manier te handelen. Met het handelen geeft de mens uitdrukking aan wie hij werkelijk is. Met het spreken, het overtuigen, het initiatief nemen, het staan voor de zaak en het protesteren tegen het kwaad toont de mens zijn mens-zijn. Hoewel het handelen in alle gebieden kan plaatsvinden, is het vooral het politieke handelen dat het hoogste is. Het is daar waar burgers met elkaar in vrijheid hun levens bepalen en waarin werkelijke gemeenschap tot stand komt. In het vita contemplativa heersen de filosofie en de wetenschap. De wetenschap is erop gericht te onderzoeken wat is; de filosofie op wat het betekent te zijn. De wetenschap blijft betrokken op de werkelijkheid, de filosofie stijgt boven die werkelijkheid uit en is daarmee een unieke uitdrukking van de menselijke vrijheid. In haar postuum uitgebrachte werk The Life of the Mind (1978) houdt zij zich bezig met die relatie tussen denken en handelen, tussen filosofie en de politiek. De filosoof en de politieke gemeenschap zijn geen gemakkelijke partners voor elkaar: het solitaire en niet-wereldlijke karakter van de filosoof past niet goed in het veelvormige, onvoorspelbare karakter van het politieke leven. In feite is de politieke filosoof, ondanks Arendt zelf, een levende paradox. Kunst tenslotte is de materialisering van het denken zelf. Daarmee is het kunstwerk tegelijkertijd kwetsbaar: het is een fragiel evenwicht van materie en levende geest.Bron: A href="http://www.eur.nl/fw/claus/Ahren/Ahrentekst.html>Prof. dr. M.A. Verkerk (internet)