“Hoe gaat het?” “Niet al te best, Jesj matzav”

Het Hebreeuwse woord matzav betekent letterlijk ’toestand’, een woord waar de gemiddelde Israëli tot voor kort niet van wakker zou liggen. Maar dat is veranderd.Jessica Steinberg schreef voor JTA een boeiend artikel over de etymologie van het woord.

‘Ma hamatzav’, dat betekent ‘Hoe gaat het?’ was vroeger een doodgewone vraag waar je vaak niet eens antwoord op hoefde te geven. of Jesj matzav – er speelt wel iets’. Iemand kan metsoevrach zijn, wat zoveel wil zeggen als ‘er zit hem iets behoorlijk dwars’.Maar als je tegenwoordig het woord matzav hoort wordt er maar één ding bedoeld: de toestand met de Palestijnen.Nu de tweede intifada haar derde jaar in gaat is hamatzav hèt begrip geworden voor de algemene toestand waarin het conflict zich bevindt.Nog geen week nadat de eerste stenen door de lucht vlogen, eind september 2000, stond op de voorpagina van een krant de kop Jesj matzav, en dat is vrij vertaald ‘Het is goed mis’.Matzav is een woord met een negatieve lading, vertelt Ruvik Rosenthal, columnist en taal-expert van de krant Ma’ariv. Het woordenboek noemt het woord neutraal, maar in het dagelijks gebruik wordt matzav rechtstreeks in verband gebracht met spanning, stress, treurigheid en problematische toestanden.Rosenthal, een van Israël’s echte woordkunstenaars, heeft matzav uitgeroepen tot ‘woord van het jaar 5762’. Het is Israël en israelisch, ‘een woord als ambassadeur van ons land’.Volgens het Hebreeuwse woordenboek van Yehuda Gur wordt het woord matzav voor het eerst in de bijbel gebruikt voor iemands lichamelijke toestand.Pas in de 14e eeuw kreeg matzav een betekenis die dichtbij de huidige ligt. Rabbi Itschak Bar Sjesjet, die leefde tijdens de Spaanse massamoord op de joden in 1391, gebruikte het woord om iemands leefsituatie aan te duiden, waarmee hij wellicht ook doelde op de vervolging van de joodse bevolking. Volgens David Golitkin, hoogleraar en rector van het Schechter Instituut voor Joodse Studies, en autoriteit op het gebied van joods recht binnen de conservatieve beweging in Israël, gebruikte de rabbijn matzav in wezen toen al in de hedendaagse betekenis van het woord.600 jaar later is matzav bij uitstek het begrip waarmee een situatie wordt aangeduid waarvoor geen directe oplossing voorhanden is. Er is zelfs een website The Matzav: Israëli perspectives on the current conflict, over het dagelijks leven gedurende het Palestijns-Israëlische conflict, waarbij matzav staat voor de situatie waarmee de Israëlische bevolking dagelijks wordt geconfronteerd.Hamatzav kan de kilometerslange file zijn die wordt veroorzaakt door een veiligsheidscontrole, of door een bomaanslag, maar kan ook slaan op je zoon, je man of je vader die opgeroepen wordt voor reservedienst op een gevaarlijke plek, en evenzeer op de morbide gedachte dat je voor het laatst in je leven op de bus stapt of een winkelcentrum binnengaat.Als iemand tegenwoordig matzav tov zegt, heeft het de bijsmaak dat ‘het wel OK is, maar voor hoelang?’, terwijl het vroeger alleen maar betekende dat alles OK is. En in de vraag naar iemand’s matzav ruach, (geestestoestand, vergelijkbaar met zoals wij in het nederlands vragen ‘hoe gaat het met je?’), ligt automatisch besloten dat het daar niet al te best mee is gesteld.Rosenthal: "Het is haast ondoenlijk het woord matzav uit te leggen, of om het te vertalen. "Hamatzav is een goeie vriend, we kennen hem, hij is een burger van de staat Israël, net als wij allemaal."Voor de onafhankelijksoorlog van 1948, dus nog voor de stichting van de staat Israël, gebruikten de joden in Palestina het woord matzav op prcies dezelfde manier als de Israëli’s nu. Voor hen had het de betekenis van een toestand die tevens lotsverbondenheid was, en de vraag hoe de voortdurende strijd om de Joodse staat van de grond te krijgen gewonnen kon worden.Matzav is dan ook een woord met geschiedenis, een woord dat de herinneringen oproept, herinneringen aan de tijd van de milities, voor 1948, aan