Evelien Gans, bijzonder hoogleraar moderne Joodse geschiedenis, is al geruime tijd bezig met het schrijven van een dubbelportret over de legendarische Jaap (1912-1993) en Ischa Meijer (1943-1995), waarvan het eerste deel na de zomer zal verschijnen. Vanaf morgen begint er ter introductie van dit werk een collegereeks aan de Universiteit van Amsterdam.
Ischa Meijer komt ook al aan bod in deze collegereeks en in het eerste deel van het boek (vader en zoon Jaap en Ischa Meijer, een Joodse geschiedenis). Hij wordt ten slotte midden in de oorlog geboren. Hij keert terug uit de kampen samen met de rest van het gezin Meijer en bezoekt met zijn moeder Liesje Voet New York. Begin jaren vijftig volgde, uit vrees voor het communisme een emigratie naar Paramaribo door het gehele gezin.
Het is duidelijk dat in deel één vader Jaap Meijer de hoofdfiguur is, maar ook moeder Liesje Meijer-Voet wordt uitgebreid besproken. Uit archiefonderzoek van Gans is een aantal brieven van Liesje aan haar broer boven water gekomen. ‘En toch is dit niet alleen een boek dat over personen gaat,’ legt Gans uit. ‘Het gaat erom het hele gezin te plaatsen in een belangrijke historische periode. Zo worden er tevens grote thema’s besproken zoals de Nederlandse Joodse gemeenschap in de twintigste eeuw, het leven in de mediene, maar ook het Nederlands Israëlitisch seminarium, assimilatie en zionisme. Dit waren veel al milieus waarin Jaap Meijer zich bewoog.’
Gans vertelt over de manier waarop het boek en de colleges in elkaars verlengden liggen: ‘Net als het boek, zal ook de collegereeks op te delen zijn in twee delen. Deel twee zal voordat deel twee van het boek uit komt, volgend jaar plaatsvinden. Dan gaat het vooral om de periode ná Suriname. Langzaam zie je dan dat de focus zich naar Ischa verlegt. Bovendien ben ik van plan een epiloog over hun beider erfenis te schrijven.’
‘Voor mijn boek zijn interviews echt onmisbaar geweest,’ zegt Gans stellig. ‘Een van de bijzondere mensen die ik sprak over de twee Meijers was Gerda Voet, die een paar jaar geleden overleed. Zij was de enige nog in levend zijnde aangetrouwde tante van Ischa, de vrouw van Joop Voet, en schoonzus van Jaap en Liesje. De zus van Ischa, Mirjam, heeft ook veel gesprekken met mij gevoerd over dit onderwerp. Maar ik heb niet alleen familieleden geïnterviewd. Mensen die Jaap Meijer bijvoorbeeld nog kenden van de tijd dat hij actief werd in de zionistische beweging, toen hij nog een twintiger was, heb ik gesproken, dat was erg bijzonder.’
De collegereeks wordt dus zowel historisch als persoonlijk over Jaap en Ischa Meijer. Er was plaats voor 88 mensen en zoals het er nu naar uit ziet zijn die plaatsen vergeven aan 24 reguliere studenten en 64 andere geïnteresseerden. ‘Tijdens het college komen er geregeld feiten boven tafel die nog niet bekend zijn. Het is dus zowel onthullend als informatief.’ In het eerste college zal er vooral worden ingegaan op het waarom van het college en over de jeugd van Jaap Meijer in Winschoten. Op dat waarom heeft Gans een duidelijk antwoord: ‘In hun werk reflecteren zowel vader als zoon op de Joodse geschiedenis, en maakt hun persoon en zelfs hun werk, deel uit van de Joodse geschiedenis. Bovendien zijn zij zelf ook een onderdeel geworden van de Joodse geschiedenis,’ benadrukt zij.
‘De collegereeks zal worden afgesloten met een film. Niet de film Ik hou van mij die in Het uur van de wolf te zien was in 2005, maar je kan beter denken aan een film over Joods Winschoten en Joods Amsterdam.’ Wanneer het tweede deel van het boek uitkomt, is nog niet bekend. Wel is het tweede college al ingedeeld voor volgend jaar. ‘Dat zou je kunnen zien als een
