Het toneelstuk van Eli Asser “Aan de vooravond” gaat over zijn meest dramatische oorlogservaring, de ontruiming van de psychiatrische inrichting “Het Apeldoornsche Bos”, ruim een halve eeuw geleden.
Eli Asser maakte deze gebeurtenis in de oorlog zelf mee en is er
in geslaagd er een aangrijpend toneelstuk over te schrijven. Hij zou Eli
Asser niet zijn als hij er geen komische noten in had verwerkt. En
hoewel hij daarmee voorkomt dat het een loodzwaar stuk wordt, maakt het
de situatie wel des te schrijnender. Eigenlijk schaam je je dat je
ergens om moet lachen.
Contrast wordt ook geboden door flarden van de
“patiëntenrevue”, een voorstelling met liedjes die ooit door zieken en
verplegend personeel werd uitgevoerd. De handelingen voltrekken zich in
de theaterzaal van de instelling, waarbij het echte publiek soms wordt
aangezien voor het publiek van destijds.
Zoals de eenheid van plaats
subtiel wordt doorbroken met kamerschermen, zo wordt ook de eenheid van
tijd handig gemanipuleerd. Naadloos worden er herinneringen in het stuk
vervlochten. Matthieu en Barend beleven bijvoorbeeld weer even hun tijd
aan het Barlaeus gymnasium. Aangezien die tijd nog maar kort achter hen
ligt, wordt daarmee nog eens benadrukt hoe vreselijk het dilemma is:
hun leven is amper begonnen, en nu wordt het al op het spel gezet.
De
rollen van de verplegers stellen hoge eisen aan de vier jonge acteurs.
Prille liefdes worden op de proef gesteld, keuzes worden wanhopig
afgewogen. En ondertussen vragen praktische zaken ook nog hun
aandacht.
Stijn Westenend, Rop Verheijen, Pauline Greidanus en Smadar
Monsinos leven zich uit om de geestelijke ontreddering gestalte te
geven. Soms treden zij daar wat erg ongeremd bij op.
In deze
krankzinnige situatie maakt de schizofrene patiënt Aäron (55) een veel
evenwichtiger indruk. Hij stimuleert de vier consequent in een bepaalde
richting, maar beseft daarbij niet dat hij hen geen moment rust gunt om
hun eigen leven te bepalen.
Vanaf zijn sterfbed vervult hij zo een
centrale rol, en Gees Linnebak speelt die rol met verve. Dat hij
praktisch het hele stuk bed moet houden,verhindert hem niet het hele
podium in beslag te nemen.
Voorstelling: Aan de vooravond (geschreven
door Eli Asser}
Regie: Lodewijk de Boer
