Schilderij terug naar rechtmatige eigenaar

Staatssecretaris Medy van der Laan van Cultuur geeft het schilderij ‘Stilleven met gerookte haring, oesters en rookgerei’ van Floris van Schooten terug aan de erven van de oorspronkelijke joodse eigenaar.

 Dit 17de eeuwse schilderij was tot voor kort in bruikleen bij het
Frans Hals Museum in Haarlem. Van der Laan neemt hiermee het advies van
de Restitutie Commissie over.

De eigenaar heeft het schilderij in 1943 verkocht om geld bijeen te
krijgen voor een vluchtpoging. De Restitutie Commissie oordeelt dat de
verkoop als onvrijwillig bezitsverlies moet worden aangemerkt. De
opbrengst is niet ter vrije beschikking van de eigenaar gekomen. Als
gevolg van de anti joodse maatregelen die op het moment van de verkoop
in 1943 volop van kracht waren, was joodse burgers de
beschikkingsbevoegdheid over hun vermogen immers grotendeels ontnomen.
Omdat de eigenaar genoodzaakt was het schilderij te gebruiken om een
(mislukte) vluchtpoging te bekostigen en hij bovendien een bedrag heeft
betaald ter voorkoming van transport naar een vernietigingskamp, vindt
de commissie dat de erfgenamen geen terugbetaling hoeven te doen van de
verkoopprijs.

Na de oorlog, tussen 1947 en 1973, heeft de oorspronkelijke eigenaar
bovendien vijf keer geprobeerd het schilderij van de Nederlandse
overheid terug te kopen. Dit herhaalde aanbod ziet de commissie als
pogingen om het schilderij bij minnelijke schikking terug te krijgen en
nadrukkelijk niet als afzien van aanspraak op teruggave zonder
terugbetaling.

De Restitutie Commissie onder voorzitterschap van de heer mr. J.M.
Polak, werd begin 2002 ingesteld door de staatssecretaris van OCenW. De
commissie bracht tot nu toe advies uit in zeven zaken over individuele
verzoeken tot teruggave van cultuurgoederen. Het gaat hierbij om
goederen die tijdens of als gevolg van de Tweede Wereldoorlog zijn
verplaastst en die nu behoren tot de zogenaamde NK-collectie of elders
in rijksbezit zijn. In 2001 stelde de regering hiervoor beleidslijnen
vasts. De staatssecretaris toetst of de commissie bij haar advisering
binnen haar mandaat is gebleven. Tot nu toe zijn alle adviezen van de
commissie onverkort door de staatssecretaris overgenomen.

In december 2000 verscheen in NRC Handelsblad een artikel van Lien
Heyting n.a.v. de deelrapportage van het project Herkomst gezocht .
Daarin wordt ook melding gemaakt van het werk van Floris van Schooten:

Een stilleven van Floris van Schooten dat in 1942
noodgedwongen door de joodse eigenaar Otto Busch werd verkocht, kreeg
hij in 1948 niet terug omdat hij toen geen geld had om de verkoopsom
aan de Nederlandse staat te betalen. Toen hij daar in 1964 wel toe in
staat was, weigerde de overheid met het argument dat ‘het wenselijk is
dat het schilderij van Floris van Schooten voor het Rijk behouden
blijft.