De Zwolse synagoge: centrum voor religie en cultuur

De Joodse Gemeente Zwolle is er trots op dat het ruim honderd jaar oude gebouw weer gebruikt wordt voor sjoeldiensten. Maar zelfs voor de doorgewinterde Zwollenaar is de vraag waar de Zwolse synagoge ligt niet zo eenvoudig te beantwoorden.

"Weet u ook waar de synagoge is?"
Moeilijke vraag, zelfs voor geheide Zwollenaren.
De synagoge, tja, waar staat-ie ook al weer?
Ik zal u een beetje helpen. Aan de rand van het centrum, ongeveer tegenover het stads-postkantoor (niet te verwarren met het postkantoor bij het station), staat nu al meer dan een eeuw de Zwolse sjoel. Eeuwenlang, heette dat smalle straatje de Schoutensteeg, later Schoutenstraat. Maar in 1989, na de restauratie van het eerbiedwaardige gebouw, werd bij de herinwijding daarvan aan die Schoutenstraat een andere naam gegeven: de Samuel Hirschstraat. Dat was een eerbetoon aan de laatste opperrabbijn van Overijssel. Dat is dus nu al zo’ n vijftien jaar geleden.

Toen aan het eind van de negentiende eeuw het aantal Zwolse joden niet goed meer terecht kon in de Librije (ja inderdaad, nu een befaamd restaurant), zocht men een andere plek om een grotere synagoge te bouwen. Die plek vond men in die Schoutensteeg, vlak bij de Sassenpoort en met de Waalse kerk als (bijna)buurman. Het lijkt een bevestiging van het liberale klimaat dat het Zwolse stadsbestuur al enkele honderden jaren voor ogen stond. Vrije vestiging voor iedereen. Ook vrij zijn in ieders godsdientige opvatting.
De synagoge kwam er en in 1899 werd die met veel plechtigheden ingewijd. De ongeveer 600 joodse Zwollenaren hadden een ‘ eigen huis’ . Men hoopte op uitbreiding in de komende eeuw. Misschien zou dan wel het getal 700 worden bereikt.
Die uitbreiding kwam er ook. Maar anders dan men bij de eeuwwisseling had gedroomd. Het getal 700 is inderdaad bereikt.
Door de antisemitische maatregelen in Hitler-Duitsland kwamen er vluchtelingen, asielzoekers, over onze oostgrens. Een deel daarvan vestigde zich in Zwolle. De joodse gemeente was gegroeid?
De ramp van de jaren 1933 – 1945 was ook in onze stad voelbaar.
Na de Tweede Wereldoorlog leek joods Zwolle verloren gegaan te zijn.

Maar toch.
Dankzij de krachtsinspanning van enkelen die zich niet neer konden leggen bij het idee dat er geen joodse gemeente meer zou zijn, werden er pogingen gedaan om weer geregeld diensten te houden. En dankzij de hulp van vele (ook niet-joodse) stadgenoten kon de restauratie van het gebouw zijn beslag krijgen.
De resultaten zijn zichtbaar.
Er zijn regelmatig, om de veertien dagen, diensten op zaterdag. We hebben elkaar weer gevonden. Natuurlijk is het niet te vergelijken met de vooroorlogse jaren. Maar de bezoekers, waaronder zich ook een aantal niet-joodse gasten bevinden, zijn enthousiast.
En dat uit zich in het bijzonder bij de nazit, waar na de ‘kiddoesj’, bij de koffie of thee, bij de cake of andere heerlijkheden ("Is er wéér iemand jarig?") wordt nagepraat.
Misschien bent u, lezer, joods of joods voelend, door dit verhaaltje nieuwsgierig geworden naar die Joodse Gemeente Zwolle. U màg nieuwsgierig zijn. Belt u gerust met onze voorzitter de heer Kan (4535023), of met ondergetekende (4535994) en u zult ?t zien: we bijten niet!

Wil Cornelissen

In de agenda van joods.nl wordt maandelijks melding gemaakt van de ‘synagogepad-wandeling’ en de tentoonstelling "Joods leven in en om Zwolle". Deze activiteiten worden georganiseerd door de Stichting Judaica Zwolle, een educatieve organisatie die als doel heeft de verspreiding van kennis van de joodse godsdienst, geschiedenis, taal en cultuur.
De Stichting organiseert haar activiteiten vooral in de Zwo