Claude Lanzmann, filmmaker en filosoof, over zestig jaar bevrijding van Auschwitz. Zijn ‘Shoah’ (1985) geldt als de belangrijkste documentaire over de jodenvervolging tijdens WOII.
Temidden van alle documentaires en speelfilms die over de
nazistische vernietigingspolitiek en de Tweede Wereldoorlog zijn
gemaakt, neemt Lanzmanns werk een unieke positie in. Prof. Ducan
Kennedy, hoogleraar aan de Harvard Law School, geldt als een van de
meest vooraanstaande rechtstheoretici van dit moment. Als een van de
voormannen van de Critical Legal Studies-beweging stelde hij de
incoherentie van het recht en het politieke karakter van
rechtsbeslissingen aan de orde. De eredoctoraten werden uitgereikt
tijdens de viering van de Dies van de UvA op 10 januari 2005 [zie ook: joods.nl ].
Claude Lanzmann (1925) behoorde tot de kleine kring van schrijvers
en denkers rond Jean-Paul Sartre, Albert Camus en Simone de Beauvoir en
speelde sinds 1952 een actieve rol – en na het overlijden van De
Beauvoir een leidende rol – in het door hen opgerichte tijdschrift
Les Temps Modernes. Dit tijdschrift vormde decennialang een brandpunt
van intellectuele debatten. Als journalist legde Lanzmann zich vooral
toe op diepte-interviews. Dat bracht hem er toe in 1974 te beginnen met
een film over ‘de stemmen en gezichten van slachtoffers, daders en
omstanders’ van de nazistische vernietigingspolitiek, een
onderzoek dat meer dan tien jaar later zou uitmonden in de grote
documentaire Shoah. Deze film, zonder twijfel Lanzmanns belangrijkste
prestatie, is niet alleen uitzonderlijk waar het gaat om de
representatie van de Endloesung, maar ook als historische documentaire.
Lanzmann interviewde overlevenden, bewakers, commandanten en
ooggetuigen en liet hen spreken zonder gebruik te maken van een
voice-over of archiefmateriaal.
In de ogen van velen leverde Lanzmann met Shoah het bewijs dat het
mogelijk was ook in beelden te spreken over het onzegbare en zo te
ontsnappen aan een misplaatste esthetisering en melodramatische
banaliteiten. Temidden van alle documentaires en speelfilms die over de
nazistische vernietigingspolitiek en de Tweede Wereldoorlog zijn
gemaakt, neemt Lanzmanns werk een unieke positie in. Met Shoah heeft
Lanzmann een standaard gezet, waar het gaat om het debat over de
visualisering van de geschiedenis, de mogelijkheden van de historische
documentaire en de soms heftige debatten over de representatie van
Auschwitz. Met zijn oeuvre heeft Lanzmann een belangrijke bijdrage
geleverd aan de ontwikkeling van het genre van de historische
documentaire.
Bron: TweeVandaag, 26 januari 2005
Uitzending: Nederland 2 – 17:58 tot 19.07 uur.
