Iedere vrijdag plaatst joods.nl een column uit het boek Surfen op de zee van de Talmoed van drs. Leo Mock. Tegelijkertijd verschijnt op de website van het Joods Educatief Centrum CRESCAS een column uit Leo Mocks boek Zappen door de Talmoed.
Afl. 11: Lak aan de Omer
Een van de ‘grotere’ halachische problemen rond Lag Be’omer (de 33ste dag van de Omer) is het volgende: je bent de avond van de 33ste vergeten Omer te tellen. Dan schrijft de halacha voor dat je ’s ochtends de Omer telt zonder beracha (zegenspreuk), zodat je de volgende avond weer mee kunt tellen met beracha. Immers, je hebt weliswaar de avond gemist, maar hebt wel overdag geteld. Volgens de joodse wet loopt een dag namelijk van zonsondergang tot de volgende zonsondergang. Weliswaar zonder beracha, maar dat hindert de vervulling van een gebod niet.
Maar nu doet zich een complicatie voor: de man die vergeten was ’s avonds te tellen, zegt de volgende ochtend niet gewoon de geijkte formule “Vandaag is het de 33ste dag van de Omer, dat is vier weken en vijf dagen van de Omer”. In plaats hiervan zegt hij in een gewone conversatie “Vandaag is het Lag Be’omer”. Heeft hij nu geteld en mag hij de volgende avond van de 34ste weer gewoon meetellen? Allereerst is het de vraag of tellen via een afkorting telt. ‘Lag Be’omer’ betekent weliswaar de 33ste dag, maar via een andere waarde dan met cijfers. ‘Lag’ is de aanduiding voor het getal ‘33’, geschreven met getallenwaarde van letters (gematria). De Lamed (L) is 30 en de Gimmel (G) is 3, samen dus 33. En had de man wel echt de intentie om te tellen? Hij gaf weliswaar aan te weten dat het de 33ste dag was van de Omer, maar dacht er op dat moment niet aan het gebod van Omer-tellen te vervullen. Bovendien heeft de man de weken niet geteld.
Rabbijn Owadja Josef (Israël, 20ste eeuw) vindt dat iemand in een dergelijk geval toch mag doortellen omdat niet zonder meer duidelijk is dat hij zijn plicht niet heeft gedaan. Ten eerste bestaat er bovenstaand meningsverschil over tellen via een afkorting. Daar is volgens sommige rabbijnen niets mis mee. Daarnaast is er twijfel of geboden intentie behoeven. Volgens sommigen heeft het uitvoeren van een gebod geen intentie nodig – dit geldt nog sterker voor rabbijnse voorschriften en Omertellen is volgens veel geleerden tegenwoordig (zonder Tempel) een rabbijns gebod. Met andere woorden, door tegen een vriend te zeggen “Vandaag is het Lag Be’omer” heeft hij dus waarschijnlijk zijn plicht gedaan, ook zonder directe intentie. Bovendien, zelfs indien beide bovenstaande twijfels negatief besloten zouden worden – met andere woorden tellen door afkorting mag niet en intentie is verplicht – dan nog zijn er meningen dat elke dag een apart gebod is en dus in ieder geval elke dag apart geteld mag worden. Dat de man de weken niet heeft geteld is ook geen echt probleem, omdat volgens sommige geleerden dat de telling niet ongeschikt maakt.
Dan is er nog de vraag of iemand die boven in een brief schrijft “Vandaag, de 33ste dag van de Omer” zijn plicht heeft gedaan. Geldt schrijven als spreken? Of geldt het alleen als ‘gedachte’ (hirhoer)? Anderzijds, volgens Maimonides geldt nadenken over een zaak alsof je het hebt uitgesproken. Gewoon doortellen dus… (Jalkoet Josef).
Klik op het logo om Leo Mock’s colums te lezen in het digitaal archief op de website van Crescas.
