Zowel de eerste als de tweede Tempel zijn op 9 Av verwoest, door respectievelijk Nebukadnezar en Titus. Op Tisja Be’av (dit jaar op 3 augustus) herdenken wij deze rampen. Ted Musaph legt uit hoe het precies zit.
Beide rampen zouden zich op 9 Av hebben voltrokken en alsof dat nog niet genoeg is, worden ook de mislukte opstand tegen de Romeinen onder Bar Kochba in 135 na de gewone jaartelling en de verdrijving van de Joden uit Spanje in 1492 vaak met deze datum verbonden. De rouwperiode begint op 17 Tammoez, omdat op die dag het beleg van Jeruzalem zou zijn ingezet, drie weken later op 9 Av vindt de verwoesting plaats. Deze periode wordt dan ook de drie weken genoemd en de laatste negen dagen daarvan, van 1 tot 9 Av, zijn bekend als de negen dagen. (De drie weken worden ook wel ‘Been hametsariem’ genoemd, de grensperiode tussen 17 Tammoez en 9 Av).
In de joodse kalender worden vier vastendagen aangegeven die verbonden zijn met de verwoesting van Jeruzalem, hetgeen het einde betekende van de onafhankelijke joodse staat. De profeet Zecharja (8,19) somt ze op: de vastendag van de vierde maand (17 Tammoez); van de vijfde maand (9 Av); van de zevende maand (3 Tisjri), Tsom Gedalja) en de vastendag van 10 Tevet.
Wij houden ons nu bezig met de eerste twee dagen: 17 Tammoez en 9 Av. 17 Tammoez is een vastendag die minder zwaar is dan Tisja Be’av, omdat hij pas ’s ochtends begint en niet de avond tevoren. Ook geldt er geen werkverbod en zijn er minder strenge voorschriften aan verbonden. Deze dag wordt alleen door zeer orthodoxe joden nageleefd. Dan begint de al genoemde periode van rouw, de drie weken eindigend met de negen dagen.
In deze tijd worden geen huwelijken gesloten, geen feestjes gevierd en er wordt niet uitbundig uitgegaan. In de negen dagen geldt een verbod voor het eten van vlees en het drinken van wijn, behalve op Sjabbat. Tisja Be’av is een strenge vastendag, waarbij vrijwel dezelfde regels gelden als op Jom Kippoer. In sjoel (de synagoge) wordt ’s avonds en de volgende ochtend Eecha (Klaagliederen) gelezen. Dit is een van de vijf megillot (rollen), waarvan we op Poeriem de rol van Esther lezen, op Pesach het Hooglied, op Sjawoeot Ruth en nu Eecha. Rest ons nog Kohelet (Prediker) voor Soekot.
In Eecha wordt getreurd om de verwoesting van de Tempel in 586 voor de gewone jaartelling. Als schrijver wordt de profeet Jeremia vaak genoemd, maar het is aannemelijker dat de Klaagliederen door verschillende auteurs zijn geschreven. Al klagend en treurend wordt het verlies van Jeruzalem verwoord, zowel voor het individu als voor de gemeenschap. Ook worden er pioetiem (liturgische poezie) gelezen.
In het leven van liberale Joden heeft Tisja Be’av lange tijd geen belangrijke plaats ingenomen. Zij zijn van mening dat wij na de stichting van de staat Israël niet meer moeten treuren over de verwoesting van de Tempel. De synagoge is definitief in de plaats gekomen van de Tempel en de gebeden hebben de plaats ingenomen van de offerdienst. Anderen, voornamelijk orthodoxe joden, hebben het standpunt dat zolang de Tempel niet is herbouwd en de messias niet is gekomen, er geen sprake is van een volledige verlossing.
De laatste jaren is er echter in liberale kring een toenemende belangstelling voor Tisja Be’av, hetgeen ook tot uitdrukking komt in de nieuwe sidoer van de Liberaal Joodse Gemeente. Hierin zijn een aantal teksten opgenomen, die geschikt zijn om op Tisja Be’av gelezen te worden.
Dit jaar valt 17 Tammoez op 24 juli en Tisja be’av op 14 augustus. De drie sjabbatot die in deze periode vallen, worden de ‘Talta de poranoeta’ genoemd, de sjabbatot van de rampspoed. Er zijn speciale haftarot (profetenlezingen), die verband houden met de verwoesting van de Tempel.
