Schrijver Abdelkader Benali waagde zich vijf jaar geleden aan een interessant project: een toneelstuk in de vorm van een monoloog, waarin een Palestijns acteur tot zijn frustratie almaar gecast wordt voor Joodse personages. In samenwerking met de Israëlische componist Guy Harries werd het stuk dit jaar omgevormd tot het multimediale ‘Jasser de Opera’. Joods.nl praatte met Benali en Harries na over het stuk en over de prijs die je betaalt als je je verplaatst in ‘de ander’.
Een paar dagen na het zien van ‘Jasser de Opera’ in De Balie te Amsterdam zeg ik tegen Benali dat ik, als ik niet beter zou weten, onmiddellijk zou aannenem dat hij een Israëli is. Benali moet lachen en zegt met een vlekkeloos Israëlisch accent: "Ik zou ook heel goed een Israëli kunnen zijn." Ik vraag hem hoe hij het typisch nasale accent zo goed geïmiteerd krijgt. "Ik heb de laatste tijd zoveel Israëlis gehoord op Al Jazeera dat hun accent me inmiddels erg vertrouwd is," antwoordt hij. Benali was in Beiroet op het moment dat het Israëlische offensief tegen Hezbollah losbarstte. Naast schrijver van boeken en theaterstukken werd hij ineens ook oorlogscorrespondent, tegen wil en dank. Op een weblog hield hij voor Vrij Nederland een indringend verslag bij van de manier waarop hij de oorlog ervoer.
Een paar weken na zijn terugkeer in Nederland ging zijn theaterstuk ‘Jasser de opera’ in première. Hierin speelt acteur Sabri Saad el Hamus, van Egyptische afkomst, de Palestijnse acteur Jasser Mansoer, die tot zijn grote frustratie steeds gecast wordt voor Joodse personages. Ik herinner me dat Saad El Hamus in 1999 een hoofdrol speelde in een theaterstuk gebaseerd op de bestseller ‘Blackbox’ van de Isaëlische schrijver Amos Oz. Hij vertolkte hierin de rol van de orthodoxe Jood Michel die vol is van de Groot Israël-gedachte. De Arabier die in de huid van de Jood probeert te kruipen, zich in hem verplaatst, is dat een thema dat Benali aanspreekt?
Benali: "Dat is inderdaad onderdeel van de thematiek van het stuk. Aanvankelijk kwam Sabri naar me toe met een idee over een stuk over Jasser Arafat. Ook ik herinnerde me Sabri in de rol van de Joodse Michel en vulde zijn idee aan met het gegeven dat de hoofdpersoon als acteur steeds Joodse rollen speelt. Ik ben opgegroeid in een pro-Palestijnse familie. Ik hoorde argumenten die tot in het absurde herhaald en uitgekauwd werden. Tegelijkertijd zag ik dat binnen de Nederlandse samenleving juist de pro-Israëlische argumenten tot in den treure werden uitgebuit. Die twee extremen wilde ik doorbreken."
‘Jasser de Opera’, een multimediaal stuk met zang, videobeelden (live en vooraf opgenomen) en een orkest gaat daarnaast over vormen van verzet, de overwinning van schaamte en schuldgevoel. Op de dag dat Jasser de rol van Rabin speelt in een toneelstuk met zijn vriendjes, valt zijn vader van een steiger terwijl hij als bouwvakker werkt in een Joodse nederzetting. "Er is altijd een prijs die je betaalt als je je verplaatst in de ander. Daarvoor staat deze scène symbool", aldus Benali.
Ik vraag de schrijver wat hij vindt van het beeld van de Arabier als Jodenhater. "Dat beeld doet me pijn. Ik stoor me aan Arabieren die antisemitische uitingen doen, ik spreek mensen daar ook op aan, maar ik stoor me er evenzeer aan dat de Arabier als ultieme antisemiet wordt neergezet. Ik begrijp aan de ene kant heel goed waar de angst in de Joodse gemeenschap vandaan komt; toch denk ik niet dat die angst nodig is. Incidenten worden uitvergroot en opgeblazen in de media."
Ik breng daar
