Eind oktober viert Verbond van Liberaal-Religieuze Joden in Nederland haar 75-jarig jubileum. In Levend Joods Geloof , de periodiek van het Verbond, verscheen een momentopname met Elja Schwarz, de huidige voorzitter van het dagelijks bestuur.
Welke veranderingen signaleer je binnen het Verbond?
Schwarz: ‘Het Verbond is duidelijk veranderd. We hebben het omgevormd van een platform, een ontmoetingspunt voor velen, tot een organisatie die initieert, nadenkt over haar toekomst. Bij mijn aantreden had ik drie doelstellingen: de interne voortgang van liberaal joods Nederland; het liberale Jodendom zijn eigen plek geven in joods Nederland, zoals bijvoorbeeld is gebeurd bij onze gewijzigde relatie met de Joodse Omroep; de plaats van liberaal joods Nederland in Europa meer inhoud geven. Dat laatste is nog het minste gelukt, maar er zijn gelukkig anderen die daarvoor zorgen.
‘Vroeger liep het Verbond achter goede initiatieven van anderen aan om daar vervolgens zijn naam aan te geven. Het laatste goede voorbeeld is het Levisson Instituut. Het initiatief kwam van rabbijn Lilienthal. Daarop kwamen er reacties dat het eigenlijk een activiteit van het Verbond zou moeten zijn, waarna er statutair een link is gelegd en nu is het dan officieel een Verbondssatelliet. De ommekeer is de laatste anderhalf, twee jaar echt gaande. Het is een heel langzaam proces; het gaat ook om een mentaliteitsverandering. De ontwikkeling binnen het bestuur van een visie is al nieuw, dat proces is begonnen onder mijn voorganger, Ernst Numann. Met de komst van Chanan Aronson als ambtelijk secretaris is de professionalisering danig toegenomen en de communicatie is sterk aan het verbeteren. De antennes die hij heeft, die zijn zo waardevol! Wij moeten er nu al voor gaan zorgen dat hij na zijn huidige aanstelling van twee jaar kan blijven.
‘Natuurlijk heeft het Verbond in die rolverandering nog steeds te maken met autonome gemeentes. Dat respecteren we ook, maar we proberen toch één gezamenlijk perspectief te ontwikkelen. Wij kunnen als Verbond bijvoorbeeld niet tegen Den Haag zeggen: ‘er zitten in jullie regio vierhonderd ongebonden personen, die móeten jullie werven’. Net zo min kunnen we tegen een gemeente zeggen dat ze demografisch gezien op de verkeerde plek zitten. Wel kunnen we de gemeentes heel veel informatie geven en hópen dat ze die meenemen. Eerst moeten we de besturen ervan doordringen waar de kansen en de bedreigingen liggen, daarna kunnen we dat gezamenlijk gaan uitwerken.
‘De liberaal joodse gemeenschap groeit nog steeds, dat is heel belangrijk. Over een x aantal jaren bedienen alleen wij nog de mediene, want steeds meer NIK-gemeentes bundelen daar nu al noodgedwongen de krachten. Op zichzelf is dat jammer, want het is niet goed voor het Nederlandse Jodendom. Vanuit de visie op groei moeten wij echter ideeën ontwikkelen over zaken als het toekomstige onderwijs en het aantal rabbijnen. Daarbij willen we ook verdere versnippering tegengaan. In dat kader zijn er gesprekken gaande met Beit HaChidush en met Masorti (conservative, red.). Velen in liberaal joods Nederland zijn daar misschien tegen, maar we moeten erkennen dat er in wezen twéé stromingen zijn. En hoe je dat dan invult….
‘Recent was ik met mijn vrouw Nancy en vrienden een weekend naar Stockholm. Op vrijdagavond gingen we daar naar sjoel, bij een masorti gemeente: beneden rechts zaten mannen en vrouwen door elkaar, beneden links alleen mannen en op het balkon alleen vrouwen. Dat is knap geregeld! Het Verbond moet een koepel worden waarbinnen de mensen kunnen kiezen waar zij lid willen zijn. Hoe dan ook is progressief Jodendom volgens mij veel meer een bewuste keuze. Men kiest ervoor bÃnnen een bepaalde richting zijn of haar Jodendom intensiever te beleven.
‘We m
