Kritiek op roman over grootste reddingsoperatie tijdens Holocaust in Nederland

De kweekschool aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam waar De Crèche was gevestigd. Foto WikipediaCommons

Het was bedoeld als een ode aan een van de meest moedige maar weinig bekende reddingspogingen van Joden tijdens de Holocaust. Maar een week na zijn publicatie vormt een Nederlandstalige historische roman de kern van een controverse over de vraag of de auteur de geschiedenis heeft verdraaid, aldus JTA

Critici zeggen dat het boek “De Crèche, het waargebeurde verhaal”, gebaseerd op een gewaagde reddingsoperatie om honderden Joodse kinderen Amsterdam uit te smokkelen, tientallen historische onnauwkeurigheden bevat. De belangrijkste daarvan is de beschrijving van de Joodse Raad, een orgaan dat door de nazi’s was opgericht als doorgeefluik van anti-Joodse maatregelen, als een organisatie die is opgericht voor joden om “om samen sterk te zijn”. 

Esther Gobel, een stafmedewerker bij het Nationaal Holocaust Museum en de auteur van verschillende non-fictieboeken over de Holocaust, noemde die fout ‘kwalijk’ in een interview dat donderdag in Het Parool.

“De Joodse Raad was door de nazi’s opgericht als instrument om anti-Joodse maatregelen uit te voeren”, zei Gobel tegen de krant.

Gobel zei dat ze de poging verwelkomde om een ​​nieuw publiek kennis te laten maken met het verhaal, “maar het moet gebeuren in de juiste historische context en nauwkeurigheid, vooral te midden van toenemende ontkenning van de Holocaust en antisemitisme.”

De auteur, Elle van Rijn, een niet-joodse soapactrice die romanschrijver werd, vertelde Het Parool dat ze “diep gekwetst” was door de kritiek en noemde het “oneerlijk”. Van Rijn zei dat ze concepten van het boek had gedeeld met een aantal critici die nu de klachten uiten.

“Ik wilde deze geschiedenis beschrijven met de grootste aandacht voor details”, zei ze.

Hollands Diep, de uitgever van van Rijn, zei dat het “volledig achter het boek staat”, waarvan Elco Lenstra, een woordvoerder van het bedrijf, benadrukte dat het als een roman op de markt werd gebracht.

“Iedereen is vrij om over elk onderwerp een roman te schrijven”, zegt Lenstra tegen Het Parool.

“De Crèche” is verschenen in een tijd van aanhoudende populaire belangstelling voor de Holocaust. Michael Berenbaum, een voormalig projectdirecteur van het US Holocaust Memorial Museum, zei in een interview in 2016 dat de aanhoudende overvloed aan holocaustliteratuur het bestaan ​​van “holocaustmoeheid” weerlegt.

Maar naarmate meer verhalenvertellers ervoor kiezen om het onderwerp in hun werk aan te pakken, uiten sommigen hun bezorgdheid over een afnemende toewijding aan feitelijke nauwkeurigheid. 

“Er lijken steeds meer boeken te zijn gebaseerd op het verhaal van Auschwitz die niet goed worden onderzocht”, vertelde Pawel Sawicki, persvoorlichter en opvoeder bij het Auschwitz Memorial, eerder dit jaar in een interview aan de Irish Times. 

“Het probleem is dat lezers denken, vooral wanneer het boek wordt geadverteerd als gebaseerd op een waargebeurd verhaal, dat alles in het boek juist en waar is, terwijl dat in veel gevallen niet het geval is,” voegde hij eraan toe. 

Van Rijn’s roman is gebaseerd op de reddingsoperatie onder leiding van Johan van Hulst , die werkte op een protestants religieus seminarie in het door de nazi’s bezette Amsterdam. De Duitsers openden een kinderdagverblijf om joodse kinderen op te vangen in een gebouw naast het seminarie terwijl ze hun ouders aan de overkant vasthielden aan de Hollandsche Schouwburg, die de Duitsers hadden omgebouwd tot gevangenis.

Vanaf 1942 werd een plan uitgebroed om de kinderen van de crèche, die werd gerund door joods personeel, over het hek dat ze deelde met het seminarie over te brengen naar de veiligheid op het platteland. Het was verreweg de grootste reddingsoperatie van joden in Nederland.

Onder de andere onnauwkeurigheden die critici hebben aangehaald, is de plaats van een joodse bruiloft in een warenhuis dat destijds verboden was voor joden. Het boek zet ook Henriette Pimentel, de directeur van de crèche en een hoofdrolspeler in de reddingsoperatie, als lesbienne neer, hoewel er geen feitelijke basis voor is. In het boek staat ook dat ze sommige kinderen begon te verwaarlozen omdat ze gecharmeerd was van een baby genaamd Remi aan wie ze al haar aandacht besteedde.

De dochter van Sieny Cohen, een kinderdagverblijfvrijwilliger die deel uitmaakte van de reddingsoperatie, klaagde ook over het boek en eiste dat het zou worden herdrukt zonder het verhaal van haar moeder en de kwalificatie dat het een waargebeurd verhaal vertelt.

“Dit geeft een verkeerde voorstelling van mijn familie,” zei Greta Cune. ‘Mijn vader wordt omschreven als een ongemanierde Rotterdammer, mijn grootmoeder als onverschillig voor deportaties. Het is erg schokkend.”

Ontvang gratis onze nieuwsbrieven!