Onlangs was ik te gast bij het radioprogramma Dit is de Zondag van Radio 1 waar het gesprek ging over religieuze vieringen per zoom. Daar merkte ik op dat bij Christelijke gemeenschappen er één dominee of pastoor is die preekt en dat er honderd aanwezigen zijn die luisteren. Dat is in principe te doen per zoom.
Bij de Islamitische gemeenschappen is er één Imam die praat en honderd aanwezigen die luisteren. Ook daar kan dus gezoomd worden.
In sjoel (synagoge) gaat het daarentegen anders: honderd aanwezigen praten en als je mazzel hebt vindt je één verdwaalde sjlimazel die probeert te luisteren. Zoom gaat voor ons dus niet werken.
Deze sjabbat maken we een aanvang met het Sjemot – Exodus, het tweede boek van de Thora. De geschiedenis begint te vertellen over de exponentiële groei die het Joodse volk ondergaat in Egypte en de angst bij de Egyptische bevolking die daaruit voortkwam. De Joden werden te machtig en zouden de heerschappij overnemen. Oftewel: Complottheorieën vierden hoogtij met als gevolg dat de Joden iedere vorm van zelfbeschikking werd ontnomen en ze gedegradeerd werden tot slaven.
In de parasja lezen we over Mosje (Mozes) die geboren wordt en wordt ondergebracht bij Batja – de Egyptische prinses. De Talmoed geeft aan dat zijn ouders hem de Hebreeuwse namen “Chaver” en Yekutiel” gegeven hadden. Toch noemt de Thora hem, en wij nog steeds, bij zijn Egyptische naam “Moshe” die hem gegeven was door zijn Egyptische ‘moeder’.
De reden dat Moshe steeds bij zijn Egyptische naam wordt genoemd is om te benadrukken wat het geheim was van Moshe’s leiderschap. Toen Batja Moshe uit het water trok om hem vervolgens in het paleis op te voeden, was dat in strijd met de lokale wetgeving en had dat haar dood kunnen betekenen. Maar misschien nog moeilijker: het stond haaks op wat de trend was op dat moment. Het was logischer geweest indien zij net zo zou hebben gehandeld als de mensen om haar heen zouden hebben gedaan: het kindje laten verdrinken. Joods bloed (en bloed überhaupt) was niet duur. Maar toch durfde Batja gehoor te geven aan haar eigen moreel besef en redt ze het jongetje.
Er is leiderschap en er is autoriteit. De persoon met autoriteit heeft formeel zeggenschap maar is niet per se een leider. Ook zijn er zijn leiders die geen formele positie bekleden maar toch volgelingen hebben. Batja had dan wel geen formele positie, toch toonde ze leiderschap.
Het besef dat hij, Moshe, zijn leven te danken had aan een heldin die weigerde toe te geven aan de mesjogas van de meute, heeft hem als individu en als leider gevormd. Het gevolg hiervan was zijn weigering om de slavernij, de status quo, te accepteren met als uiteindelijk resultaat de verlossing uit Egypte en de herwonnen vrijheid.
Misschien kan het gepraat in sjoel teruggevoerd worden naar die geschiedenis. Als bij anderen geluisterd wordt, doen wij dat dus niet.
De Parasja die deze week in de synagogen wereldwijd worden gelezen is parasjat Sjemot (Exodus 1:1 – 6:1). Sjabbat begint 8 januari om 16:20 uur en eindigt 9 januari 17:47 uur.
Ontvang gratis onze nieuwsbrieven!
