Seideravond, de eerste avond van Pesach, valt dit jaar op woensdag 12 april. Op die avond wordt de seder gevierd en de hagadda gelezen, het Pesach-verhaal. Ted Musaph geeft uitleg over Pesach, de achtergronden van de seder en de haggada.
De haggada
De haggada is een van de populairste joodse boeken. Geen boek is in de loop van de eeuwen zo fraai geillustreerd en in zoveel verschillende uitgaven verschenen. Sinds de uitvinding van de boekdrukkunst in de vijftiende eeuw is het boek voor velen toegankelijk geworden. Bekende haggadot zijn die van Praag (1526), Mantua (1560), Venetie (1599) en niet te vergeten Amsterdam (1695 en 1712). In deze bijzondere haggada werden voor het eerst kopergravures gebruikt. Deze heeft als voorbeeld gediend voor vele latere haggadot.
In de twintigste eeuw zijn haggadot verschenen waarin moderne kunstenaars de traditionele illustraties hebben losgelaten en deze vervangen hebben door moderne afbeeldingen. Enkele voorbeelden hiervan zijn de haggada van Ben Shahn (1898-1969), El Lissitzky (1890-1941 ) en Jacob Steinhardt (1887-1968).
De haggada is eigenlijk maar een klein boek met betrekkelijk weinig tekst, maar toch geeft de haggada aanleiding tot het stellen van veel vragen, het geven van commentaar en uitleg.
Dit is de bijzondere betekenis van dit boek: iedere generatie heeft de mogelijkheid het boek te verklaren en te beleven vanuit zijn eigen invalshoek, waardoor de haggada door de eeuwen heen actueel is gebleven.
Illustratie bij Chad Gadja,
Steinhardt’s Haggada (Berlijn 1923)
Oorsprong van het Pesach-feest
Pesach is oorspronkelijk een landbouwfeest geweest: het is lente, de lammeren worden geboren en het land wordt ingezaaid. Als het volle maan is wordt het lam geslacht. Het vlees wordt met ongezuurd brood en bitter kruid gegeten en met anderen gedeeld. Het bloed van het lam wordt op de deurpost gesmeerd, alles wordt schoon gemaakt, het gezuurde wordt weg gedaan om zuiver en schoon het nieuwe jaar voor de landbouw te beginnen.
In de vertelling over de uittocht uit Egypte worden deze gewoonten verbonden met de haast waarmee het volk moest vertrekken, waardoor er geen tijd was om het deeg te laten rijzen. Daarom eten we ongezuurd brood, de matzes. Het bittere kruid, de maror, is het symbool geworden voor de slavenarbeid. Het bloed aan de deurpost was het teken dat God deze deur kon overslaan bij de laatste plaag, de sterfte van de eerstgeborenen. Daaraan ontleent het feest ook zijn naam, Pesach, wat "overslaan, overschrijden" betekent. Door het geven van nieuwe betekenis aan de oeroude symbolen krijgt het Pesach-feest een nieuwe, specifiek joodse inhoud.
De seder
De seder, die in Nederland meestal de seider wordt genoemd, is een huiselijke gebeurtenis waarbij vooral de kinderen een belangrijke plaats innemen. Om hun aandacht vast te houden, zijn er veel stukken tekst die op traditionele melodieen worden gezongen. De kinderen moeten vragen stellen en hun moet worden verteld waarom wij het Pesach-verhaal zo belangrijk vinden. De jongste van het gezelschap heeft nog een speciale opdracht: het vragen naar het verschil tussen deze avond en alle andere avonden (ma nisjtana).
