Integratie orthodoxe joden in Antwerpen gering


Het Reformatorisch Dagblad sprak met Hermine Milgram-Weinreb over het leven en de problemen van orthodoxe joden in de Scheldestad.


De orthodoxe joodse gemeenschap in Antwerpen groeit als kool. Gezinnen
met tien, elf kinderen zijn geen uitzondering. Het aantal synagogen is
in betrekkelijk korte tijd verdubbeld. Daartegenover staan twee
problemen: toenemende armoede en groeiend antisemitisme. De integratie
staat daardoor op een laag pitje, stelt Hermine Milgram-Weinreb, die
inmiddels 45 jaar in de stad woont.

“Ik heb er zelf ook mee te maken, ook al zien ze als ik alleen over
straat loop niet meer zo makkelijk dat ik joods ben. Ik heb nu een
grijze pruik in plaats van een bruine. Dat scheelt. Maar zijn mijn zoon
of mijn kleinkinderen bij me, dan zijn de scheldwoorden niet van de
lucht. Vooral van de kant van Arabieren; en dat is eigenlijk gek, want
ze zijn zelf ook een minderheid. Maar je merkt het ook aan de Vlamingen
in de bus, aan de manier waarop ze naar je kijken. Toch voel ik me
redelijk veilig als mens, niet als jood. Probleem is dat ze jodendom en
zionisme door elkaar gooien.” Hermine Milgram-Weinreb (1937) -dochter
van de bekende geleerde Friedrich Weinreb (1910-1988)- werd geboren in
Nederland, overleefde tijdens de oorlog kamp Westerbork -in
tegenstelling tot haar broertje- woonde In Indonesië en kwam vervolgens
in Antwerpen terecht, waar ze trouwde met joseph Milgram, een
diamantklover van Franse origine.

Het antisemitisme neemt volgens Milgram toe als gevolg van het
politieke gedrag van de staat Israël en niet zozeer vanwege de manier
waarop de orthodoxe joden zich in de straat manifesteren. Door hun
herkenbaarheid worden ze er echter wel op afgerekend. Als orthodoxe
jodin moet Hermine Milgram-Weinreb (1937) niets hebben van de staat
Israël. Uit principe gaat ze er ook niet naar toe. In haar optiek is de
Bijbel geen geschiedenisboek dat je letterlijk moet nemen. Jeruzalem
ligt niet in Israël, Jeruzalem is de hele wereld, je eigen hart
desnoods.

“Als je de Bijbel goed leest, dan is ons een land beloofd. Dan wacht je
daar op, maar je neemt niet het heft in eigen handen. Jeruzalem is
letterlijk “het zien van de tweeheid als geheel.” In Jeruzalem komt
alles samen. Dat kun je dus ook hier in Antwerpen beleven. De hele
wereld is het heilige land. En de Bijbel is de hele mens.”

Ze merkt bij zichzelf een omslag in haar houding door de recente
ontwikkelingen. “Ik word bijna pro-Israël. De berichtgeving in de
westerse kranten is zo anti-joods dat je bijna zou gaan geloven wat ze
allemaal schrijven. Kijk, ik ben voor integratie, maar de maatschappij
is momenteel niet zo interessant om te integreren. Wat schieten we
ermee op? Door de hele geschiedenis heen hebben we als joden twee zaken
in acht genomen, waar we ook terechtkwamen. In de eerste plaats de wet
van het land respecteren en in de tweede plaats de taal spreken.
Daarnaast behouden we onze identiteit. Wel integreren, maar niet
assimileren. Zelfbewuste joden kunnen daarin heel ver gaan. Zo staan
wij zelf ook in de wereld. Maar ben je minder zeker, dan houd je
afstand.”

De orthodoxe joodse gemeenschap in Antwerpen concentreert zich in de
wijk nabij het centraal station. Van de 25.000 joden in Antwerpen
(ongeveer eenderde van het totaalaantal joden in België), is rond de
helft orthodox. Bij elkaar 1300 gezinnen, waarvan een kwart in armoede
leeft. Momenteel verpaupert de wijk zienderogen. Panden komen leeg te
staan en krijgen geen nieuwe bestemming. Dat ligt niet alleen aan het
feit dat de joden van lieverlee veel terrein hebben verloren in de
diamantindustrie. “Ook de aanleg van de TGV maakt de wijk
onaantrekkelijk. Het gaat met de economie slecht, maar deze branche
heeft al langer te maken met recessie. Er zijn anderen die het ergens
goedkoper doen. Daarnaast is er geen werk meer voor klovers. Met behulp
van lase