Bibliotheek in Bruine Tijden

Ter herinnering aan de bevrijding van Haarlem is in de Centrale Bibliotheek een tentoonstelling ingericht over de Haarlemse Stadsbibliotheek gedurende de zware jaren van de bezetting – hoe een bibliotheek laveerde tussen voorschrift en verzet.


In de donkere oorlogsjaren werd veel gelezen. Zo veel, dat directeur
P.V. de Wit van de Stadsbibliotheek het jaar 1943 bejubelde als een
topjaar voor de uitlening. Die uitlening kwam overigens niet zonder
slag of stoot tot stand. Geld om nieuwe boeken te kopen was er niet.
Veel boeken werden aan de uitlening onttrokken omdat ze van joodse of
rode schrijvers waren, of van Engelsen, of van Amerikanen. Uit veel
studie-of schoolboeken werden Duits-vijandige passages eenvoudigweg
weggesneden. En natuurlijk moesten werken als Moeder, vertel eens van Adolf Hitler, het Nationale Dagblad en de WA-zangbundel deel I juist wel worden aangeschaft.

Ging het toegangsverbod voor joodse bezoekers elders pas per september
1941 in, in Haarlem werd al per 1 april 1941 aan joden de toegang tot
de openbare leeszaal ontzegd door een speciaal decreet van de
regeringscommissaris voor Haarlem, “kameraad” S.L.A. Plekker. Het
mannelijk personeel ontsprong de dans van de Arbeitseinsatz niet; de
overgebleven personeelsleden moesten doorwerken, in onverwarmde donkere
leeszalen van het Prinsenhof, met gemutileerde boeken, wisselende
openingstijden, en afgeknepen salarissen.

De tentakels van de censuur reikten tot op bladzijde-niveau, dus er zat
niet veel anders op dan schoorvoetend de voorschriften te volgen.
Voorop stond echter altijd de klant, die bij de bibliotheek in ieder
geval kost moest kunnen vinden om in ieder geval z’n leeshonger te
stillen.

De Stadsbibliotheek Haarlem, het Historisch Museum Zuid-Kennemerland
en het Samenwerkingsverband Haarlem (een bundeling van groeperingen
voortgekomen uit de bezettingsperiode), organiseren diverse
activiteiten,  waaronder deze expositie, om te herdenken dat
Haarlem in 1945 bevrijd werd van de Duitse bezetter.