In Bergen-Belsen, Ravensbrueck en Sachsenhausen is zondag de bevrijding van de beruchte concentratiekampen, 60 jaar geleden, herdacht en stilgestaan bij de dood van de vele duizenden mensen die er werden vermoord of omkwamen door ziekte en uitputting.
In het concentratiekamp Bergen-Belsen, bij Hannover, kwamen zondag ca.
duizend mensen bijeen om de bevrijding door de Britten op 15 april 1945
te herdenken. Aanvankelijk was het kamp aangelegd voor
‘geprivilegieerde’ gevangenen, onder wie vooraanstaande joden en
krijgsgevangenen met hogere rangen. In 1945 werd Bergen-Belsen echter
een verzamelpunt voor gevangenen uit de vernietigingskampen in het
oosten van Europa die dreigden te worden bevrijd door het Rode Leger.
Het kamp raakte ernstig overbevolkt en er braken ziekten uit.
Een van de beroemdste slachtoffers van kamp Bergen-Belsen is Anne
Frank, die er enkele weken voor de bevrijding overleed aan tyfus. Toen
de Britten in het kamp aankwamen lagen er verspreid over het kamp grote
hopen lijken. Van de veertigduizend overlevenden die zij aantroffen,
kwamen er in de volgende weken nog dertienduizend om door ziekten. In
totaal vonden zeventigduizend mensen de dood in het kamp.
Bij de voornamelijk joodse herdenkingsplechtigheden was Paul Spiegel
aanwezig, voorzitter van de Centrale Raad voor Joden in Duitsland
en Auschwitz-overlevende Simone Veil, oud-voorzitster van het
Europees Parlement en momenteel bestuursvoorzitster van het
slachtofferfonds bij het Internationaal Strafhof in Den Haag.
In Ravensbrueck, het honderd kilometer ten noorden van Berlijn bij het
plaatsje Fuerstenberg gelegen ‘vrouwenkamp’ kwamen ca. 500
ex-gevangenen bij elkaar, merendeels vrouwen. Ze gooiden rozen in de
vijver, waarin de nazi’s de as stortten van in het kamp omgekomen
gevangenen. In Ravensbrueck zaten in totaal ruim 150.000 mensen vast,
van wie tienduizenden de bevrijding door het Rode Leger op 30 april
1945 niet meer meemaakten.
Tijdens de herdenkingsceremonie waarschuwde SPD-minister van
Gezinszaken Renate Schmidt in een toespraak dat het Duitse volk
onvoldoende lering heeft getrokken uit de ervaring van de Holocaust. Ze
riep op moedig op te treden tegen vreemdelingenhaat en antisemitisme.
Ook in het voormalige kamp Sachsenhausen in een noordelijke buitenwijk
van Berlijn werd de bevrijding door een paar honderd mensen, grotendeels
ex-gevangenen, herdacht. Hier was minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer aanwezig.
Het kamp werd in 1936 opgezet om politieke
gevangenen te hersenspoelen richting het nationaal-socialisme, maar daar kwamen na het begin van de oorlog in 1939 ook
krijgsgevangenen en joden bij. In het negenjarig bestaan van kamp
Sachsenhausen werden er ca. 200.000 mensen gevangen gehouden. Van
hen kwamen velen duizenden om het leven. Het kamp werd op 22 april 1945
door de Russen bevrijd.
Vorige maand werden 150 urnen met de as van tienduizenden slachtoffers
uit het kamp opn ieuw begraven door overlevenden. Archeologen hadden de
as aangetroffen onder de fundamenten van het oude herdenkingscentrum in
Sachsenhausen dat nog ten tijde van de DDR was neergezet.
In het Bosnische Donja Gradina hebben zondag meer dan 3000 Serven,
joden en zigeuners de zestigste verjaardag herdacht van de bevrijding
van het concentratiekamp Jasenovac in Oost-Kroatie. In Donja Gradina
bevond zich een buitenpost van Jasenovac. In dat kamp, ook wel het
‘Kroatische Auschwitz’ genoemd, vermoordde het met nazi-Duitsland
geallieerde Ustasa-bewind van Kroatie honderdduizenden Serven, joden en
zigeuners.
