Begin april 2006 was het precies 60 jaar geleden is dat de eerste lading in Nederland tijdens de Duitse bezetting ‘legaal geroofde’ boeken vanuit Duitsland in Amsterdam arriveerde. Ter gelegenheid daarvan is in de expositieruimte van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie nog tot 29 juni de tentoonstelling ‘Auf Transport’ te zien.
De expositie vertelt het verhaal over de ‘gelegaliseerde boekenroof’ door de Duitse Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg in Nederland en Frankrijk, de lotgevallen van de boeken in Duitsland en de zorg van de Amerikanen voor de teruggave aan de landen van herkomst van totaal 2.500.000 boeken.
In vitrines zijn in de Tweede Wereldoorlog geroofde historische boeken te bezichtigen afkomstig van Bibliotheca Rosenthaliana, Universiteitsbibliotheek, Bijzondere Collecties (Amsterdam), Ets Haim/Livraria Montezinos (Amsterdam), Cultureel Maçonniek Centrum (Den Haag), de bibliotheken van de Alliance Israëlite Universelle en het Seminaire Israélite de France (Paris).
De tentoonstelling was eerder te zien tijdens het grote bibliotheeksymposium in Hannover in mei 2005. De eerste versie van de tentoonstelling vond plaats in Slot Hungen (november-december 2004), het kasteel waar het Institut zur Erforschung der Judenfrage begin 1944 zijn intrek nam toen het in Frankfurt am Main te gevaarlijk werd.
Initiatiefnemer van de tentoonstelling ‘Auf Transport!’ in het NIOD is F.J. Hoogewoud, tot 2005 verbonden aan de Bibliotheca Rosenthaliana, Universiteitsbibliotheek van Amsterdam.
Bij de tentoonstelling, die tot 29 juni in het NIOD is te bezoeken, is een gratis brochure uitgegeven met daarin de vertaling van de teksten en de bijschriften van de getoonde boekwerken.
In een aparte vitrine wordt aandacht besteed aan een zeer recente terugkomst in Hongarije van 136 banden met gedrukte werken in het Latijn, Hongaars en Duits (uit de 15e -18e eeuw) – na meer dan zestig jaar in Russische ballingschap (februari 2006).
