Op 27 maart 2006 overleed Rudolf Vrba op 82-jarige leeftijd in Canada. Vrba was de eerste Jood die ontsnapte uit vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Bijna twee jaar lang overleefde hij de gruwelen van het kamp voor hij in 1944 wist te ontkomen en het eerste ooggetuigenverslag aan de wereld presenteerde.
Vrba werd op 11 september 1924 geboren als Walter Rosenberg in Slovakije. Op zijn achttiende werd hij gedeporteerd naar Auschwitz. Hij werd tewerk gesteld in de ‘Kanada afdeling’ en moest de bezittingen van slachtoffers verzamelen en sorteren. Na bijna twee jaar, in april 1944, ontsnapte hij samen met de eveneens Slovaakse Alfred Weczler. Het is maar zeer weinigen gelukt uit Auschwitz te ontkomen: in totaal waagden 802 gevangenen een poging; 144 mensen slaagden er ook werkelijk in te ontsnappen, waarvan vijf Joden.
Vlak na hun ontsnapping stelden Rosenberg, die de naam Rudolf Vrba aannam, en Weczler een verslag samen van wat ze in het vernietigingskamp hadden gezien. Tot in detail getuigde Vrba, die een fotografisch geheugen aan de dag legde, van ieder transport dat hij had zien arriveren en de manier waarop de massavernietiging in het kamp in zijn werk ging. Het verslag werd bekend als het ‘Vrba-Weczler rapport’ of de ‘Auschwitz protocollen’.
In juni 1944 kwam het rapport in handen van de geallieerden. Tegen die tijd beschikte men ook over luchfoto’s van Auschwitz. The New Tork Times publiceerde grote delen uit het rapport. Er werd echter niet ingegrepen. Vrba bleef de geallieerden maar ook de Hongaarse Joodse Raad na de oorlog verwijten zowel met zijn rapport als met de luchtfoto’s niets te hebben gedaan. Tussen mei en juli 1944 zijn ruim 400.000 Hongaarse Joden naar Auschwitz gedeporteerd: enorme aantallen mensen die volgens Vrba hadden kunnen worden gered als de geallieerden de spoorlijn naar Auschwitz hadden gebombardeerd.
Na de oorlog woonde Vrba in Praag, Londen, Israël en sinds 1967 in Canada. Hij werd professor in de pharmacologie en verrichtte belangijk onderzoek op het gebied van diabetis en kanker. In 1963 publiceerde hij zijn memoirs: ‘Escape from Auschwitz: I cannot forgive’. Vrba stierf aan de gevolgen van kanker. Hij werd 82 jaar.
