In Tiberias is mogelijk een van de oudste moskeeën ter wereld opgegraven

Overblijfselen van de moskee. Foto krediet: Rafael Langier Goncalves

Toen de islam zich in de zevende eeuw begon te verspreiden, werden er moskeeën gebouwd in het hele Midden-Oosten. Velen zijn tot op de dag van vandaag heilige plaatsen en bedevaartsoorden, de bekendste zijn in Mekka, Medina, Jeruzalem, Caïro en Basra. Maar het lijkt er nu op dat Tiberias in het noorden van Israël zich bij de lijst kan voegen nu er na 11 jaar durende opgravingen er een oudere laag van de oude moskee van de stad is blootgelegd.

De opgravingen worden geleid door Dr. Katia Cytryn-Silverman, een hoofddocent van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Ze is gespecialiseerd in islamitische archeologie en heeft vorige week tijdens een academische conferentie met de Hebreeuwse Universiteit en het Ben-Zvi-instituut haar bevindingen gepresenteerd. De conferentie werd georganiseerd ter herdenking van de 2000ste verjaardag van de stad Tiberias.

De archeologen schatten dat wat onder de structuur werd opgegraven – de buitenste laag van een moskee – feitelijk dateert uit 635 van de gewone jaartelling en zou zijn gebouwd door een vriend van de profeet Mohammed, Shurahbil ibn Hasana, in de periode toen de Levant werd veroverd door zijn troepen in de zevende eeuw.

Dr. Cytryn-Silverman zei dat ze er niet zeker van kunnen zijn dat ibn Hasana het bouwwerk heeft gebouwd. “Maar”, voegde ze eraan toe, “we hebben wel historische bronnen die zeggen dat hij een moskee in Tiberias heeft gesticht toen hij die in 635 veroverde”.

De Al-Juma (vrijdag) moskee ligt in het zuiden van Tiberias aan de voet van de berg Berenice, de stad zelf ligt aan de oever van de Kinneret, of wel het Meer van Galilea. Voordat Cytryn-Silverman daar 11 jaar geleden begon met opgraven, gingen wetenschappers er van uit dat de structuur in het midden van de site een marktplaats was uit de Byzantijnse periode. Cytryn-Silverman ontdekte dat het een moskee was uit de achtste eeuw in de vroege islamitische periode.

Archeoloog Katia Cytryn-Silverman bij de opgravingslocatie van een van ‘s werelds oudste moskeeën, Tiberias, 2013. Foto krediet: David Silverman

Cytryn-Silverman merkt op dat er niet veel kansen zijn om oude moskeeën op te graven, omdat er in de meeste gevallen later andere moskeeën bovenop werden gebouwd. Dat is het geval met de moskee in Fustat, momenteel onderdeel van het oude Caïro en de eerste hoofdstad van Egypte onder islamitische heerschappij.

Vóór de identificatie van de moskee in Tiberias, was de oudste moskee die werd opgegraven die in Wasit, Irak, die werd gebouwd in 703. 

Tiberias was een zeer belangrijke stad in de islam. Na de Arabische verovering werd het in de vroege islamitische periode de hoofdstad van Jund al-Urdunn, het militaire district van Jordanië. Cytryn-Silverman zegt dat de stad tijdens dit traject een politiek en economisch centrum was.

Vrijdagmoskeeën, die werden gebouwd in de belangrijkste steden, waren gemeenschapsmoskeeën waar lokale politieke figuren de vrijdagpreken hielden. Naarmate de bevolking groeide en zich verspreidde, werden er steeds meer van deze structuren gebouwd.

In Tiberias zijn alleen de lagere fundamenten over van de oudere moskee eronder gevonden. Een deel hiervan werd in 2004 opgegraven door archeoloog Yizhar Hirschfeld. Maar het kostte jaren om de context van de bevindingen volledig te begrijpen. Onderzoekers kwamen erachter in welke jaren de moskee actief was met behulp van artefacten die in de vulling onder de vloer waren ontdekt – munten en aardewerkscherven uit die periode.

Opgravingen bij een van ‘s werelds oudste moskeeën, Tiberias, 2013. Foto krediet: David Silverman en Yuval Nadel

Cytryn-Silverman zegt dat de aarde die als vulling werd gebruikt van elders is binnengebracht en dat ze uit haar correspondentie met een archeoloog uit Jemen steun kreeg voor haar theorie dat de bouwtechnologie die in de oude moskee werd gebruikt van een eenvoudige en pragmatische stijl was.

Ze schat dat de oude moskee 22 bij 49 meter was. Een onvolmaakte rechthoek met een binnenplaats van onzekere grootte, maar kleiner dan de nieuwere moskee die er eerder boven was ontdekt, die dateert uit 720 tot 740 en meet 78 bij 90 meter.

Ontvang gratis onze nieuwsbrieven!