‘Exodus uit de Oriënt’

familie Bahary: Avi Setz. Foto Ambassade van Israël

In deze aflevering van onze podcast van de ambassade van Israël in Den Haag, staat het verhaal van één man centraal, maar daarmee tegelijk het soortgelijke verhaal van maar liefst 800-900.000 van zijn lotgenoten. We weten eigenlijk niet heel precies om hoeveel mensen het gaat; de schattingen lopen uiteen. 

Het is een dramatisch verhaal, omdat het gaat om mensen die al eeuwen, zelfs millennia, van generatie op generatie in hun land hadden gewoond en plotseling hun burgerrechten, hun bezittingen, hun bestaan zagen verdampen in een paar jaar tijd en moesten vluchten. Meestal clandestien, met hulp van anderen, over bergpassen en door dorre woestijn, om tenslotte per vliegtuig hun nieuwe bestemming te bereiken. 

Om het drama compleet te maken: daarna gingen zij zwijgend aan de slag, bouwden een nieuw leven op en hun verhaal werd goeddeels vergeten. Sinds een paar jaar maakt Israël zich sterk voor hun rechten, hun eerherstel en probeert het hun verhaal wereldwijd te vertellen. Daaraan doen wij in deze uitzending mee!

Joodse vluchtelingen, honderdduizenden, Arabische vluchtelingen daarna. Eveneens honderdduizenden. Al deze vluchtelingenstromen werden in gang gezet door de gebeurtenissen die een climax vonden op 29 november 1947 in New York, tijdens de vergadering van de Verenigde Naties. 

De Tweede Wereldoorlog is afgelopen, de verschrikkingen van de Holocaust zijn duidelijk geworden en de wereld wil de talloze ontheemde Joden uit Europa een nieuw thuis bieden. Een thuisland dat dan al sinds de 19e eeuw in opbouw is: met een Hebreeuwse stad, Tel Aviv, met kibboetsen, met Joodse dorpen in het het Britse Mandaatgebied Palestina. 

De stemming en de uitslag zet meteen andere gebeurtenissen in gang. Er komen allereerst een Joodse en een Arabische reactie in het Brits Mandaatgebied zelf. Aan Joodse kant uitbundige vreugde; de Arabische kant reageert met geweld. 

In de maanden na het aannemen van het delingsvoorstel vinden overal in de Arabische wereld pogroms plaats, geweld tegen de plaatselijke Joodse gemeenschap in de verschillende landen, van Tunesië tot en met Irak. Een nieuwe piek van het geweld volgt op het uitroepen van de Joodse Staat Israël op 14 mei 1948. Een golf van geweld treft de zeer oude Joodse gemeenschappen in die landen, de eerste vluchtelingen raken op drift. Uit Jemen wordt vrijwel de gehele Joodse gemeenschap in een paar jaar naar Israël geëvacueerd. 

In de jaren ’50 krijgen de overgebleven Joden weliswaar niet met veel geweld te maken, maar wel met allerlei vijandschap en discriminatie. Een nieuwe piek van geweld vindt plaats na de Israëlische overwinning in de Zesdaagse Oorlog in 1967. De toestand blijft aanhoudend slecht en honderdduizenden Joodse vluchtelingen vertrekken uit Libië, Algerije, Egypte, Libanon, Irak, Syrië.

In de jaren ’70 van de vorige eeuw vertrekken de laatste grote groepen uit Irak en Iran. Het besluit van een vergeten exodus uit de Oriënt, waarbij honderdduizenden mensen hun thuis, hun leven, hun geschiedenis en al hun bezittingen moesten achterlaten. De meesten vertrekken naar Israël, anderen naar Frankrijk of Amerika. 

Een van deze mensen is een man die als enig kind voor zijn moeder moest zorgen, vrienden en buren ziet vertrekken en besluit niet meer te wachten, maar ook te gaan. En Saleh Bahary beland uiteindelijk in… Nederland!

Ieder jaar herdenkt Israël op 30 november deze exodus van Joodse vluchtelingen uit Arabische landen en Iran.

U kunt hier de podcast beluisteren.

Ontvang gratis onze nieuwsbrieven!